Janine Schrijft

Carnaval

Sun, 02 Mar 2025 08:56:08 GMT

Ik hoorde Beau deze week in zijn uitzending het carnavalsfeest samenvatten als zuipen, tongen en drugs snuiven. Dat klinkt in mijn oren meer als een Amsterdamse zaterdagavond dan dat het iets met carnaval te maken heeft.

Ik ben een geboren en getogen Hagenaar en inmiddels Rijswijkse, dus wat, zal u zeggen, weet ik er nou van? Met familie in Breda en zes jaar verkering met een Bossche Bol als ervaring, ben ik semi-geïntegreerd in het Bourgondische carnaval en ik ben er gek op. Ik weet, de meningen zijn over carnaval sterk verdeeld, maar het stuit me altijd tegen de borst wanneer mensen iets niet kennen en/of er niet van houden, het tot stom, onnozel of zuipfestijn moeten afkraken. Carnaval is een eeuwenoude traditie die bol staat van rituelen en door velen zeer serieus wordt nageleefd.

Origine
De naam komt waarschijnlijk van ‘carne levare’, vrijvertaald ‘het wegnemen van vlees’ in het Italiaans, want het feest heeft alles te maken met de laatste keer de bloemetjes buiten zetten voordat de vastentijd begint. De term komt in Nederlandse archieven voor het eerst voor in de 17e eeuw.
Van oorsprong is het feest een omkeringsritueel. Maatschappelijke rollen worden omgedraaid en gewenst gedrag wordt voor de duur van de feesten opgeschort. Die rituelen komen in de geschiedenis al voor in de eeuwen voor Christus zoals bijvoorbeeld de Saturnaliën uit de Romeinse tijd. Tijdens deze Romeinse feesten hadden tot slaafgemaakten meer vrijheid, mochten zij hun meesters belachelijk maken, werden vermommingen gedragen en werden optochten gehouden in de straten. Bovenal waren het feesten met veel eet- en drinkpartijen waarbij de ‘meesters’ hun ‘slaven‘ serveerden.

Integratie
Na de invoering van het christendom in Europa probeerde de kerk al deze heidense feesten te verbieden. Toen dat lastig bleek, werd in 1091 besloten de feesten te integreren in het christelijke geloof. Carnavalszondag valt om die reden nu exact 40 dagen voor Eerste paasdag als verwijzing naar de 40 dagen die Jezus volgens de Bijbel doorbracht met vasten in de woestijn en Aswoensdag (de dag
na carnaval) is het begin van de vasten. Met instemming van de christelijke kerk werden de feesten vanaf dat moment steeds populairder, in de middeleeuwen bijvoorbeeld bekend als narrenfeesten. Vanaf de 19e eeuw nam het carnaval haar huidige vorm aan.

Elf-Elf
En die vorm verschilt weer in diverse provincies van het land. Grofweg bestaat er het Bourgondische carnaval (Brabant en Zeeuws Vlaanderen) en het Rijnlands carnaval (Limburg en Oost-Nederland). Het Rijnlandse carnaval komt weer van het Keulse (Duitse) carnaval. Het carnavalsseizoen begint op 11 november om 11.11. Traditiegetrouw omdat 11 het gekkengetal is en dus goed past bij de ‘dwaasheid’ van het feest. Maar ook omdat het exact 40 dagen voor de kortste dag van het jaar is, waarop de donkere periode voor Kerstmis begint.

Oeteldonk
Ik heb nog nooit Limburgs carnaval gevierd dus houd ik mij verre van die tradities om fouten te voorkomen, maar Bourgondisch carnaval ken ik wel. In mijn blauwe kiel versierd met Oetels (kikkers, ieder jaar een nieuwe voor elk jaar dat je deelnam) en een geel-wit-rode sjaal en oude jas (soberheid staat hoog in het vaandel), dompelde ik mij enkele jaren onder in het feest.
In Oeteldonk (‘s Hertogenbosch) begint d’en elfde van d’en Elfde met het zingen van het Oeteldonks volkslied op de Parade. De stad kleurt geel, wit en rood, de Oeteldonkse kleuren. Het seizoen is geopend. Later die dag vindt het Kwekfestijn plaats, een soort songfestival waarop de carnavalskraker voor het nieuwe seizoen wordt gekozen. Vanaf dan tot aan het carnaval in februari vinden talloze evenementen plaats zoals het wekelijkse tonpraten (standup comedy tijdens het carnavalsseizoen) of de Jankbokaal, een zangwedstrijd voor smartlappen.

Op carnavalszondag arriveert de Prins op het station en wordt naar het centrum gereden met de intocht waar de burgemeester zijn ambt voor de carnavalstijd overdraagt aan de koninklijke hoogheid en de Raad van Elf. Daarna wordt het standbeeld van Knillis op de Markt onthult. Naar zeggen is de boer de stichter van de stad Oeteldonk. Tijdens schrikkeljaren heeft hij gezelschap van zijn moeder Hendrien. Op maandag volgt de Grote optocht met carnavalsverenigingen, maar ook kleine groepen en individuele deelnemers die ludieke outfits bedenken die inspelen op lokaal, provinciaal of landelijk nieuws of sentimenten die spelen in de samenleving. Een kinderoptocht op dinsdag en de begrafenis van Knillis om middernacht sluit de festiviteiten.

En ja, gedurende dit alles, wordt er gedronken, en gedanst en gezongen en mal gedaan. Wie wil nou niet de dagelijkse ellende van de wereld even achter zich laten. Is het jouw ding niet, blijf er lekker ver van weg, maar doe het niet af alsof carnavalsvierders op hol geslagen zuipers en vreemdgaanders zijn. Het is een mooie traditie die je ook prima op cola of water kan beleven.

Veel plezier allemaal.

Podcast top 4

Mon, 13 Jan 2025 18:21:15 GMT

Zodra mensen horen dat ik auteur ben (naast docent) vragen ze vaak naar mijn favoriete boeken en schrijvers. Ik heb al eens een blog gepost met een top 5 van mijn favoriete historische romans , maar tegenwoordig komt steeds meer research en inspiratie uit podcasts. Tijd dus voor een podcast top 4.

Niet meer weg te denken

De podcast bestaat al langer dan je denkt misschien. Radio dj Adam Curry bedacht het in 2004. Hoewel de podcasts van nu nog steeds op dezelfde manier worden gemaakt, is de inhoud wel veranderd. De eerste podcasts waren namelijk allemaal radiopodcasts gemaakt door radio dj's en opgezet als radioprogramma inclusief muziek, jingles en praatjes tussen de singles door. Sinds een jaar of drie is dit medium booming en niet meer weg te denken.

En weer geschiedenis

Alsof de geschiedenislessen, historische romans en histo-series nog niet genoeg waren, ook in de podcasts zoek ik mijn heil in historie. Als dat ook jouw ding is of wanneer je gewoon houdt van goed gemaakte content, dan heb ik hier een top 5 voor je. Achter de titels zit een link naar de show.

1 . Alle geschiedenis ooit

Vanaf 2021 vertellen Nynke de Jong, Arco Gnocchi en Tom Aalmoes in de podcast Alle geschiedenis ooit de beste verhalen uit de wereldgeschiedenis. Eerst deden ze dat op de open kanalen van google, apple en spotify en daar is nog steeds een deel van de afleveringen te beluisteren. Vanaf april 2022 is Alle geschiedenis ooit verhuisd naar de betaalde app Podimo. De chemie tussen de drie is geweldig, maar vooral de 'weetjes waar ze op feesten en partijen hoge ogen mee gooien' spreken aan. Regelmatig vinden de weetjes zich een weg naar mijn geschiedenislessen. Favoriete afleveringen zijn: Alle Kennedy juice van Nynke, Stanislas Petrov de man die de wereld redde van Arco en ook van Arco de aflevering over de CIA.

2. De kunst van het verdwijnen

Een Vlaamse podcast. Je moet dus even door de Vlaamse accenten kunnen luisteren (ik vind het hierdoor nog mooier). Bart van Nuffelen, toneelregisseur en auteur brengt de geschiedenis van 1 straathoek tot leven. Middenin de Antwerpse Joodse wijk voltrekken zich op precies dezelfde plaats in 1942, 1980 en 2019 drie historische gebeurtenissen. Bart linkt ze aan elkaar en laat zien dat de geschiedenis uit lagen bestaat en dat alles met elkaar verbonden is. Acht afleveringen over waargebeurde verhalen met een plot dat je zelf nooit had kunnen bedenken. Echt een beauty deze podcast.

3. Het verraad van de Jordaan

Podcast over een heel actueel onderwerp. Wat als blijkt dat jouw voorouders niet aan de goede kant van de geschiedenis stonden? Stephanie Biesheuvel ontdekt dat haar voorouders niet alleen lid van de NSB waren, maar ook actief meehielpen met het verraden en oppakken van mensen en zelfs bewakers waren van concentratiekampen. Wat krijg je meerdere generaties later nog mee van deze geheimen en wat doet het met nabestaanden die de waarheid over hun dierbaren horen? Goed uitgewerkte podcast met aandacht voor het psychologische aspect van de geschiedenis. Af en toe wat traag. Alleen te beluisteren via Podimo. Er is nu ook een tv serie van gemaakt: de oorlog die nooit ophoudt. Nu te zien bij de NOS.

4. Dinocast

Maarten van Rossem en Gijs Rademaker vertellen je in deze podcast wat er allemaal niet klopt aan de film Jurassic Parc. Ze lopen diverse musea af en behandelen ons verkeerde beeld van de diverse dino's. Zo schijnen de meeste dino's geen kale reptielen te zijn geweest maar dieren met veel veren en kleurenpracht. Maar omdat het in de film niet sexy is om achterna gezeten te worden door een uit de kluiten gewassen pino, kreeg de T-rex het uiterlijk dat we nu allemaal kennen. Met de kenmerkende droge humor te beluisteren op google en apple kanalen en op spotify.

Veel luisterplezier.

Labrador Bailey

Thu, 31 Oct 2024 15:22:57 GMT

Ik denk dat als je de gemiddelde Rijswijker vraagt wat zijn of haar grootste ergernis is op straat, dan haalt het rondslingerende grofvuil rond de ondergrondse containers zeker de top vijf. Ik heb een Labrador van nog geen twee jaar oud en loop dus dagelijks meerdere keren buiten door de buurt. Het verbaast me iedere keer weer wat mensen achterlaten. Matrassen, magnetrons, Maxi-Cosi, tv en pc. de halve huisraad wordt gedumpt naast een container en laat iemand anders het maar opruimen.

Niet alleen daar laten mensen hun zooi achter. Ook in de parken en bossen. En daar krijg ik met een extra probleem te maken. Mijn hond Bailey vindt alles wat ‘kwijt’ is en brengt het naar mij. Alles wat enigszins in haar bek past en ze met haar 30 kg aan lichaamsgewicht mee kan slepen, wordt uit de bosjes gehaald en voor mijn voeten neergelegd of erger, het moet mee naar huis. Sowieso is geen tak of boom voor haar veilig. Alles wat losjes aan een struik hangt of door de plantsoenendienst uit het oog achter de rododendrons is gepletterd, wordt vakkundig door Bailey naar voren gehaald. Hallo, dooie tak hier! Denk niet dat de lengte van een tak of boom haar aan haar capaciteiten doet twijfelen. Ik heb haar bomen van zes meter uit het struikgewas zien sleuren. Maar ook schoenen, paraplu’s, handschoenen, tassen en tennisballen. Zo veel ballen, voor mijn huisdeur ligt een hele verzameling, want de regel is, het mag nooit mee naar binnen.

De laatste paar maanden komt ze met zaken aan waarvan ik niet weet wat het is. Bij het losloopgebied aan de Van Vredenburchweg, tegenover de kinderboerderij haalt ze uit het water een stuk hout. Het is niet een tak maar een bewerkt stuk hout, handgemaakt. Wanneer ik het nader wil bekijken, rent Bailey weg, want zij is de eerlijke vinder, dus laat ik het niet in mijn hoofd halen het af te pakken. Nu volgt een kat-en -muis-spel waarbij een dartelende Labrador om mij heen springt en ik met koekjes probeer haar te benaderen zodat ik het voorwerp kan pakken. Het is gênant.

Wanneer de koekjes te verleidelijk worden, mag ik eindelijk van haar het gevonden voorwerp bekijken. Het lijkt een mini honkbalknuppel. Zelfde vorm maar kleiner. Het heeft ook wel iets weg van een wapenstok van de politie. Ik neem aan dat het in ieder geval met dat doel is gemaakt. Bailey sleept het mee naar huis en mijn fantasie slaat op hol. Misschien is het wel bij een geweldsincident gebruikt en daarom in het water gegooid. Moet ik het aangeven bij de politie? Voordat ik daar een beslissing over neem, ligt het ding weken in mijn voortuin bij de verzameling curiosa van Bailey.

Vandaag doen we weer een rondje bos. Op dezelfde plek aan de Van Vredenburchweg haalt Bailey onder een bankje een lange stok met aan het eind een blokvormig gedeelte vandaan. Het ding is bijna een meter lang en doet me denken aan een middeleeuwse ploertendoder zonder de ijzeren punten, maar minstens net zo dodelijk. Er kan geen twijfel over bestaan wat het doel van dit voorwerp is. Wat is dit voor plek? Worden hier ’s nachts hele bendeoorlogen uitgevochten? Zijn dit de restanten van een losbandig leven die mijn hond onder parkbankjes vandaan haalt? Of is het hier zo gevaarlijk in het donker dat je de hond ’s avonds moet uitlaten met een wapen op zak, dat je daar dan voor het gemak achterlaat?

Mocht u een middeleeuwse ploertendoder kwijt zijn, het ligt nu bij mij in de voortuin, dat begrijpt u.

Herfstvakantie

Thu, 31 Oct 2024 15:08:55 GMT

Ik sta voor de klas in het middelbaar onderwijs, ik geef geschiedenis. Een van de meest gehoorde opmerkingen wanneer ik vertel dat ik docent ben, is uiteraard ‘lekker veel vakantie, hè’. Klopt, ik heb lekker veel vakantie waarin ik de toetsen/examens van de toetsweek ervoor nakijk (117 dit jaar), mijn lessen voor de weken erna voorbereid en probeer bij te komen van zes enerverende weken met 32 pubers in een klaslokaal van zeven bij zes meter.

Wanneer u met uw handen in het haar klaagt dat er geen beginnen aan is met de houding, streken of brutaliteit van uw kind, bedenk dan dat ik per werkdag relatief meer tijd met hem of haar doorbreng dan u, keer 32 kinderen per lesuur. Vandaar dat wij docenten met de tong op de grond sloffen van vakantie naar vakantie, maar laat ik eerlijk zijn, ik geniet van iedere seconde van mijn vak.

Die vakantie is wel echt nodig om weer op te laden. De zomervakantie ligt alweer een aantal weken achter ons en de herfstvakantie is in zicht. Ik maak me op voor een grote reis dit keer. Ik maak lijstjes van wat er meegenomen moet worden en daar staat veel elektronica op. Mobiele telefoons, laptop, e-reader, smartwatch, draadloze oortjes en draadloze speaker en digitale fotocamera. En uiteraard voor alles een andere oplader. Veelal zaken om in contact te blijven met thuis, terwijl we er eigenlijk juist even ‘uit’ wilden. Ook maak ik een Polarsteps aan. Een app waarin ik en mijn reisgenoot onze belevenissen vastleggen met foto’s, video’s en tekst en het thuisfront letterlijk mijn mobiele telefoon volgt en elk moment weet waar ik ben.

Het ligt in mijn aard als geschiedenis docent om altijd het verleden te beschouwen, ook het recente verleden en te vergelijken met het heden. Ik kan me nog herinneren hoe wij vroeger in de rij stonden voor de telefooncel op de boulevard aan een Spaanse Costa met een handvol muntjes om een paar keer per week opa en oma te vertellen dat het hotel prachtig was, het weer heerlijk warm en het zwembad superleuk. Of we vriendinnetjes hebben gemaakt? Ja hoor, oma, er is… en dan waren de muntjes op. Daar moesten ze het thuis mee doen. Foto’s konden ze een paar dagen na terugkomst zien als ten minste het rolletje niet overbelicht was en het grootste deel van de belevenissen niet in een vage mist op het fotopapier terechtkwam.

Alle tickets en benodigdheden werden op papier in een mapje meegenomen. Eerst werd geld gewisseld en de vier verschillende muntsoorten die nodig waren in een grote portemonnee verdeeld over meerdere vakjes en werden cheques meegenomen. Bij de ANWB werd een wegenkaart gekocht van het gebied waar we moesten zijn en werd eerst een postkantoor opgezocht bij aankomst zodat we wisten waar we cheques konden inwisselen. En bellen naar huis was dus sporadisch. Niet raar dat opa en oma altijd bezorgd waren wanneer we weggingen. Steevast kreeg je in de telefooncel aan de Costa ook te horen dat er bosbranden in Madrid waren en of we wel uitkeken. Licht geïrriteerd zei je dan vanwege de kleine hoeveelheid muntjes maar niet dat we in Barcelona zaten en dat Madrid heel ver weg was.

Nu pin en betaal je met je mobiel en zitten je tickets in je mobiel. Je zoekt met google maps waar je moet zijn, je maakt je foto’s met je mobiel en stuurt ze direct door via whatsapp of plaatst ze op social media, hashtag lekker makkelijk. In mijn geval bel, whatsapp, facetime en polarstep ik dagelijks met thuis. Een stuk minder avontuurlijk en romantisch is het reizen geworden, maar wel veel eenvoudiger. Desondanks krijg ik nog steeds van mijn moeder te horen in de dagelijkse gesprekken hoe gevaarlijk het land is waarin ik me bevind en dat ik vooral moet oppassen. Sommige dingen veranderen nooit.

Mocht u weggaan in de herfstvakantie, heel veel plezier alvast en succes met uw puber. En wanner u lekker thuisblijft, geniet ervan.

Marathon

Wed, 14 Aug 2024 08:57:02 GMT

Op de laatste dag van de Olympische Spelen waarvan ik zeer heb genoten deze zomer liep de onwaarschijnlijke Sifan Hassan op de marathon naar het goud. Ik zat met tranen in mijn ogen voor de tv.

Topper

Wat een atleet, wat een prestatie. Als je het hebt over doelen stellen en ervoor gaan, no matter what, dan is Sifan het schoolvoorbeeld. Ik houd van dit soort mensen. Je dromen achterna jagen ongeacht of het in de verste verte haalbaar lijkt. Gewoon doen, nooit geschoten is altijd mis, dan maar een keer op je gezicht gaan. Heerlijk!

In Nederland hebben we de neiging om dromen in te dammen. Is dat wel verstandig? Heb je er wel goed over nagedacht of de absolute dooddoener, doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg. Vooral niet je kop boven het maaiveld uitsteken want Nederlanders hakken het er met liefde af. Het lijkt op afgunst, alsof we het elkaar niet gunnen. Het zit een beetje in ons dna, cultureel erfgoed. Net zoals het Amerikaans erfgoed is om juist zo groot mogelijk te dromen in de voetsporen van de American dream, hoe verknipt die droom in de hedendaagse Verenigde Staten voor een steeds groter deel van de bevolking ook uitpakt.

Legende

Terug naar Hassan. Wat een vrouw. Olympisch goud op haar derde marathon in competitieverband ooit. Ik zat er vanuit mijn bedje, in pyjama met ontbijt op schoot naar te kijken en werd al moe bij alleen het zien van de afstand die afgelegd werd.

Als historicus ken ik de legende waarop de afstand is gebaseerd. In het jaar 490 voor Christus verslaan de Atheners het veel grotere leger van de Perzen bij de Slag bij Marathon. Een boodschapper wordt vanuit Marathon naar Athene gestuurd met het goede nieuws, een afstand van rum 35 km en valt dood neer na de woorden ‘Gegroet, we hebben gewonnen’. Pierre de Coubertin, bedenker van de moderne Olympische Spelen heeft deze legende in 1896 gebruikt om een onderdeel aan de Spelen toe te voegen dat verwees naar de klassieke oudheid en de grenzen van het menselijk kunnen zou opzoeken, de marathon werd geboren.

Soms zijn verhalen te mooi om ze op feiten te onderzoeken en moet je het maar gewoon zo laten, ook al blijkt uit alles dat het historisch niet correct kan zijn.

Extra 175 meter

Veel leuker is het weetje waarom de huidige afstand van de marathon 42 km en 175 meter is. Waarom die 175 meter extra? Wie bedenkt er, 42 km is nog niet genoeg, we doen er na 2 uur hardlopen nog even 175 meter bij? Dat kan alleen het Britse koningshuis bedenken. Bij de Spelen in Londen van 1908 startte de marathon bij Windsor Castle en zou eindigen in het White City Stadion. Op verzoek van de Royals werd de finishlijn 175 meter verder gelegd zodat die exact voor de koninklijke tribune kwam te liggen. Ja, stel je voor dat koning Edward 175 meter verder had moeten lopen, nee joh, geen probleem, die atleten lopen pas 2 uur, die paar meter kan er vast nog wel bij.

Toegegeven, de laatste 175 meter van Sifan Hassan waren het allermooist.

Een held minder

Sat, 13 Jul 2024 17:44:57 GMT

Vandaag las ik in de krant een bericht dat zowel de schrijver in mij en de docent en verhalenverteller in mij aan het hart ging. Een held is overleden, schrijfster Tonke Dragt.

Bekend van

De lezers onder ons – en dat zijn er steeds minder – weten precies wat een grootheid zij was in de boekenwereld. Zij wordt de laatste van de grote drie van de naoorlogse jeugdliteratuur genoemd: Annie M.G. Schmidt, Paul Biegel en Tonke Dragt. Wat mij betreft mis ik in dit rijtje nog een absolute topper, Thea Beckman, om mijn leesjeugd in de bibliotheek compleet te maken. Tonke Dragt is het meest bekend van haar boeken: Brief voor de koning , dat in 2004 werd uitgeroepen tot mooiste kinderboek allertijden, de Zevensprong en Torenhoog en mijlenbreed . Haar 24 boeken werden in 34 talen vertaald en er werden films en series voor tv en Netflix van gemaakt.

Boekentante

In mijn familie sta ik bij neefjes en nichtje bekend als de boekentante. Dat heeft te maken met mijn werk als schrijver, het steevast geven van boeken als verjaardagscadeautjes en de grote boekenkast waarin ook jeugdboeken staan die altijd geleend en gelezen mogen worden. Met de boeken van bovengenoemde helden is een flinke plank gevuld. Want dat is het leuke aan topboeken, ze zijn tijdloos en overstijgen generaties, dus ook de tienjarigen van nu groeien weer op met Tonke Dragt.

Van Batavia naar Rijswijk

Tonke werd geboren in Nederlands-Indië en begon met verhaaltjes schrijven in het Japanse interneringskamp Tjideng waar zij met haar moeder en zussen tijdens de oorlog verbleef. Volgens eigen zeggen begon ze met schrijven omdat er in het kamp niets te lezen was. Na de oorlog verhuisde ze met haar familie naar Nederland en studeerde in Den Haag aan de academie voor beeldende kunsten.

Na haar afstuderen werd ze tekendocent, eerst in het basisonderwijs, maar daarna aan het Gemeentelijk Lyceum Rijswijk. Deze school werd in 1958 opgericht en de eerste jaren werd lesgegeven in noodlokalen aan de Van Vredenburchweg. Na vele fusies en namen opereert het Rijswijks Lyceum nu samen met het Van Vredenburchcollege, de eerste op de Karmozijnweg, de laatste nog steeds op de originele locatie aan de Van Vredenburchweg.

Orde

Elke beginnende – en gevorderde – docent zal het volgende herkennen. Wat nou als de leerlingen niet luisteren? Hoe houd ik orde in de klas? De angst voor het uit de hand lopen van de lessen door ordeproblemen is groot en leerlingen ruiken die angst als de eerste de beste drugshond op Schiphol en slaan er op aan. Ook ik kan na vijftien jaar voor de klas op de middelbare school niet echt orde houden. Wanneer ik streng probeer te doen, kijken leerlingen mij aan met een blik van: wat doet de juf raar vandaag. Maar ik kan een ding als de beste, verhalen vertellen. Dat past ook goed bij mijn vak geschiedenis. Bloederige verhalen met geweld, liefde, intrige, seks en moord gaan er in als koek en zorgen ervoor dat je een speld kan horen vallen in het klaslokaal.

Tonke ervaarde ordeproblemen bij haar lessen in Rijswijk, maar ontdekte zestig jaar voor mij ook dat verhalen hielpen. Ze vertelde de lastige leerlingen verhalen die zij zelf had bedacht om orde te houden tijdens haar tekenlessen. De leerlingen waren stil en aandachtig, letten beter op en begrepen haar opdrachten beter.

Tot slot...

De verhalen sloegen zo aan dat ze in 1958 werden gepubliceerd in het tijdschrift Kris Kras en de rest is geschiedenis. In 1961 verscheen haar eerste boek bij uitgeverij Leopold, dezelfde uitgeverij die vandaag haar overlijden bekend maakte. Net als in haar verhalen kan de held het avontuur niet overleven, maar het verhaal zelf zal steeds weer doorverteld worden.

Afbeelding: on set afbeelding van de cast van De Zevensprong,

tv serie uit 1982 naar het gelijknamige boek van Tonke Dragt.

What's in a name

Fri, 23 Feb 2024 13:34:35 GMT

Ik ben onlangs binnen Rijswijk verhuisd naar de Schildersbuurt, de Jan Tooroplaan. Een van de wandelaars met wie ik ’s avonds altijd de honden uitlaat grapte: ‘je bent toch wel eerst naar het Rijks geweest om werk van Toorop te bekijken, anders word je niet toegelaten tot de buurt.’

Ik moet eerlijk bekennen, na de Nachtwacht van Rembrandt, de zonnebloemen van Van Gogh, het melkmeisje van Vermeer en de strakke lijnen van Mondriaan houdt het met mijn kunstkennis gauw op. Laat staan dat ik wist dat Jan Toorop een van Nederlands belangrijkste beeldend kunstenaars van zijn tijd was. Voordat u mij een cultuurbarbaar noemt of het een gebrek aan mijn opvoeding vindt, het ligt er natuurlijk maar aan waar je interesses liggen en het hart van vol raakt. Ik kan u weer ontelbare verhalen vertellen over de meest obscure historische personen waar u en velen met u nog nooit van gehoord hebben. Daar ligt mijn niche.

Vernoemen

De opmerking zette me wel aan het denken. In het huidige canceltijdperk is het niet makkelijk om straten te vernoemen. Ook de Nootmuskaatstraat in Amsterdam kwam er niet door. Mij doet de specerij slechts denken aan de sperzieboontjes van mijn oma, maar anderen zagen een connectie met de VOC en dus verdween de nootmuskaat in de prullenbak. Dus wanneer iemand door de strenge ballotagecommissie komt en de eer krijgt om een straat of laan naar hem of haar vernoemd te krijgen, zou die persoon dan niet in de algemene kennis verankerd moeten zijn? Ik mag toch hopen dat de bewoners aan de Sir Winston Churchilllaan of de Prinses Beatrixlaan een flauw benul hebben, maar kunnen de mensen aan het Bous de Jongpark hetzelfde zeggen? Schiet ons collectief geheugen dan tekort, zijn de heldendaden niet groot genoeg of hebben we het te druk in het hier en nu om het verleden te laten boeien?

Straatnamen van Rijswijk

Mijn kennis was in ieder geval niet toereikend beken ik met het schaamrood op de wangen. Mocht u zich nu afvragen naar wie of waarnaar uw straat, steeg of pad genoemd is waaraan uw stulpje staat, kunt u het natuurlijk googelen. Veel leuker, zoek het op in het boek ‘De straatnamen van Rijswijk (ZH)’ van Joop Josee en je algemene kennis krijgt gelijk een boost. Je weet nooit wie je er op feestjes en partijen mee versteld doet staan. Ik heb inmiddels ook de Bomengids erbij gepakt, want ik verhuisde vanaf de Lindelaan in Rijswijk en hoe ziet die boom er nou toch uit?

Die ene leerling

Thu, 02 Dec 2021 16:53:55 GMT

Soms komt er een idee voorbij waarvan je wenst dat je het zelf had bedacht. Ik was onder de indruk van het boek ' Die ene patië nt' , gemaakt n.a.v. de rubriek uit de Volkskrant waarin medici vertellen over die ene patiënt die hen altijd is bijgebleven. Deze week hoorde ik dat er een nieuwe versie in de maak is: 'Die ene leerling'. Tja, met dertien jaar onderwijservaring kan ik inmiddels zelf een heel boek vullen met de hilarische, ontroerende, triomfantelijke en ergerlijke momenten uit mijn nog korte carrière.

Dertien in een dozijn

Per schooljaar geef ik les aan 250-300 (nieuwe) leerlingen. Van de meesten weet ik bijna niets meer, zelfs hun naam niet. Dat klinkt vreselijk, maar bedenk dat ik leerlingen twee keer 45 minuten per week zie. Bovendien lijken veel leerlingen op elkaar, dertien in een dozijn, want wat je vooral niet wilt als tiener is anders zijn dan de rest. Die ene die dat wel wil, herinner ik me goed. Vaak komen namen van leerlingen bovendrijven op pijnlijke momenten, zoals op zaterdagochtend wanneer je in je versleten joggingbroek, slobbertrui en je haar alle kanten op opendoet voor de Picnic bezorger. Hé, mevrouw Brandsen, da's lang geleden! Shit.

Rita

Maar dan is er die ene leerling die je nooit zult vergeten. Ik was brugklasmentor en zij mijn mentor leerling. Rita, een knap, blond ding. Rustig, maar met pretoogjes die verklapten dat het een boefje was. Ze was de middelste van drie kinderen, ouders gescheiden. Tot zo ver geen bijzondere dingen. Ik had direct een zwak voor haar.

Haar resultaten waren niet zo best en in januari vroeg ik vader samen met Rita voor een gesprekje op school te komen. Vader snapte dat wel want het ging helemaal niet goed vond hij. Hij wist niet waar het aan lag. Zijn jongste zat op het gymnasium, daar had hij geen omkijken naar en de oudste was een supertalent bij hockey. Ze speelde op landelijk niveau. Het hele gezin trok ieder weekend het hele land door voor alle wedstrijden. Na tien minuten alles te hebben gehoord over zijn andere dochters, vroeg ik tussen neus en lippen door wat Rita haar talent was. Het leek wel alsof hij mijn vraag niet begreep. Spontaan heb ik alles opgenoemd wat in mij opkwam waarin Rita uitblonk in de klas. Haar humor, haar sociale vaardigheden, haar sportiviteit. Ik besloot dat als niemand trots was op dit kind, ik het wel was en ik zou haar overladen met aandacht en complimenten.

Trauma

We hebben wat afspraken gemaakt, ik heb haar een aantal weken de hemel in geprezen en warempel, de cijfers stegen. Rita zat weer op de goede weg.

Amper zes weken later is Rita niet aanwezig op school en krijg ik 's avonds een telefoontje van moeder. Haar ex-man is zeer plotseling overleden aan een hartstilstand. Vader heeft de kinderen voor hun huiswerk naar boven gestuurd en ze hebben hem op de bank aangetroffen toen ze voor het eten beneden kwamen.

Moeder kwam op school persoonlijk een rouwkaart bezorgen toen ik vroeg of ik de dienst mocht bijwonen. We hebben lang gesproken, over de kinderen, over Rita die het allemaal niet leek te deren. Ze had geen hulp nodig en wilde nergens over praten. Op mijn vraag hoe het nu was om alleen bij moeder te wonen, antwoordde ze: 'Leuk hoor, de spullen van papa staan nu bij mama en we hebben nu ieder een eigen tv.' Tja, moet ik dan beginnen over de slechte resultaten? Natuurlijk gingen die cijfers hollend achteruit, heb ik zorg ingeschakeld, rouwverwerking aangeboden, maar Rita wilde nergens van weten. Het ging prima.

Op afstand

Aan het eind van het jaar moest ze afstromen naar 2 mavo, maar heb ik haar in 2 havo kunnen krijgen met het trauma van het overlijden in het achterhoofd. Wellicht was wat meer tijd en vertrouwde klasgenoten om haar heen het beste voor haar op dat moment. Met pijn in mijn hart heb ik haar overgedragen aan de nieuwe mentor.

Ik hield haar van een afstand in de gaten, sprak haar af en toe kort, maar van mijn collega's hoorde ik al dat het niet goed ging. Niemand kreeg vat op haar, ze sloot zich af, wel met een glimlach op haar gezicht. Ze is 3 en 4 mavo gaan doen, maar iedere nieuwe mentor gaf aan dat extra zorg echt nodig was. Rita bleef weigeren. De zorgcoördinator heeft in haar eindexamenjaar een laatste keer geprobeerd tot haar door te dringen, zonder resultaat. Op zijn vraag of er ooit iemand was geweest die zij had vertrouwd, knikte ze en noemde ze mijn naam. Ik ben er niet trots op. Het stemt me slechts verdrietig dat ik niet meer heb kunnen doen voor haar en het helpt me herinneren waarom ik het onderwijs in ben gegaan. De meeste leerlingen zijn mij vergeten en omgekeerd ik hen ook, maar je gaat het onderwijs in om het verschil te maken voor die ene leerling.

Namen en persoonskenmerken zijn om privacy redenen gewijzigd.

Foto: www.schoolbank.nl

Beste historische romans, een Top 5

Sun, 24 Oct 2021 13:15:35 GMT

Ook zo gek op lijstjes? Wat is er heerlijker dan een to-do-lijst af te vinken of in dit geval een to-be-read-lijst. Ik ben een veel-lezer, maar wel met een grote voorliefde voor een bepaald genre, de historische roman. Een heel enkele keer een thriller of non-fictie tussendoor voor de afwisseling, maar je kan mij niet blijer maken dan met een boek met een historische achtergrond. Tijd dus voor mijn top 5.

Diana Gabaldon - De Reiziger

Op eenzame hoogte wat mij betreft. Je hebt wel wat zitvlees nodig om deze dikke pillen door te komen, maar wat mij betreft, hoe dikker, hoe beter. Naast een ijzersterk, meeslepend verhaal zit de schoonheid van deze serie (11 delen tot nu toe) in de beschrijvingen van het dagelijks leven. De tradities, de kruiden, de geneeswijzen, de kleding etc. Een mustread voor ecte liefhebbers van historische romans. Claire Randall staat tijdens een tweede huwelijksreis in 1945 in de Schotse Hooglanden in een mysterieuze cirkel van stenen. Wanneer ze de grootste steen aanraakt, ontwaakt ze in 1743. Naast dat haar leven in groot gevaar is in deze gevaarlijke tijd is het nog maar de vraag of Claire wel terug wil naar haar eigen tijd en echtgenoot wanneer ze de jonge Schot Jamie Fraser ontmoet.

Probeer ook eens haar Lord John serie.

Ken Follett - De schemering en de dageraad

Dit boek is Folletts laatste in de Kingsbridge serie, maar is een prequel. Heb je de serie (De schemering en de dageraad, Pilaren van de aarde, Brug naar de hemel en Het eeuwige vuur) nog niet gelezen begin dan met deze. Ik kan het niet anders omschrijven dan een soap in de middeleeuwen in de beste betekenis van het woord. Moord, intriges, romantiek, alles komt voorbij in een razend tempo. Het verveelt geen moment en houd je aan elke bladzijde gekluisterd. Geef toe, wie zou er na het lezen van de eerste zin uit Pilaren van de aarde - de kleine jongens gingen al vroeg naar de verhanging - niet verder lezen! De serie vertelt het ontstaan van de stad Kingsbridge waarbij de verschillende standen in de samenleving (boeren/burgers, adel en geestelijkheid) ieder door een eigen hoofdpersoon worden vertegenwoordigd en zij hebben zelden dezelfde wensen of belangen. Ook de Century-trilogie van Follett is een aanrader in dit genre en ben je meer een thrillerliefhebber dan zijn zijn losse boeken stuk voor stuk pareltjes.

John Jakes - De Gelukzoekers

John wie, hoor ik je zeggen. Jakes dus en je kent hem vast als je van mijn leeftijd bent of ouder want wie heeft niet gezwijmeld bij de tv-verfilming van zijn boeken North and South over het lot van de families Main en Hazard in het Amerika tijdens de burgeroorlog. De Noord en Zuid serie (5 delen: Noord en Zuid, Liefde en Oorlog, Fakkels in de storm, Hemel en Hel en De tol van de vrijheid) is prachtig, maar net zo mooi en minder bekend is de serie Kinderen van de Vrijheid (9 delen). De Gelukzoekers is deel 1. De familiesaga verhaalt over 7 generaties van de familie Kent met Philip Kent als bastaardzoon van Franse adel als pater familias. In 9 delen wordt je meegenomen langs de geschiedenis van Amerika, met emigratie, de vrijheidsoorlog, slavernij, abolitionisme, Texaanse oorlog, de burgeroorlog, goudkoorts en de opkomst van de oliemagnaten als onderwerpen. Al wat oudere serie dus lastiger aan te komen maar in het tweedehands circuit volop voor een prikkie te krijgen.

Robert Harris - Vaderland

Ik heb van veel boeken van Harris genoten. De Cicero-trilogie is prachtig en Enigma, Conclaaf en Pompeii vond ik stuk voor stuk zeer de moeite waard. Vaderland is mij echter altijd bijgebleven door de unieke setting. Het speelt zich af in naoorlogs Berlijn wanneer niet de geallieerden maar Hitler de oorlog heeft gewonnen. De details die zijn doorgevoerd vind ik briljant gevonden. Bijvoorbeeld dat Joe Kennedy (vader van JKF) president van de VS is en hij in de geschiedenis bekendstaat als sympathisant van Hitler. Het boek wordt in eerste instantie gepresenteerd als een whodunit met een lijk in de rivier maar leidt naar de ontdekking van de gruweldaden t.a.v. het Joodse volk waarvan het Duitse volk en de hele wereld niet op de hoogte lijkt te zijn. Een dikke, vette knipoog naar wir haben es nicht gewüsst. Het boek geeft je lang na afloop nog stof tot nadenken.

Leila Meacham - Rozen

Prachtige familiesaga over drie generaties Tolivers en hun vervloekte katoenplantage Somerset in Texas rond 1900. Laat je meeslepen wanneer zij liefdes verliezen, rampspoed tegenkomen en verlangen naar macht, rijkdom en land. De tv-serie Dallas maar dan 60 jaar terug in de tijd. Met het ontstaan en de groei van de staat Texas als historische achtergrond wordt de liefhebber in mij goed bediend. Geïntrigeerd of al gelezen? De roman Somerset, ook van Meacham werd later geschreven maar is een prequel op Rozen. Somerset vertelt het verhaal hoe de plantage Somerset en de vloek erop is ontstaan. Het losstaande boek Korenblauw heb ik overigens ook verslonden, iets minder historie, evenveel drama.

En omdat een top 5 eigenlijk altijd te klein is, maar de blog anders zo lang wordt, hierbij nr. 6 t/m 10:

6 Jennifer Donnelly - De Theeroos

Triologie met de Wilde roos en de Winterroos, speelt zich af in Londen 1888. Fiona vlucht naar New York wanneer haar vader op mysterieuze wijze overlijdt. Ze vecht zich een weg naar dev top in de theehandel van Manhattan.

7 Ildefonso Falcones - Kathedraal van de zee

Barcelona in de 14e eeuw, Wie het lukt om een jaar en een dag te wonen binnen de muren van Barcelona is een vrij man. Bernat glipt door de poorten en voorkomt zo dat zijn zoon Arnau als lijfeigene opgroeit. Een meeslepende roman over vriijheid en vriendschap.

8 Margaret Mtchel - Gejaagd door de wind

Oldie but goodie. Speciaal voor mij omdat het mijn eerste volwassen historische roman was en ik het van mijn oma kreeg uit haar eigen boekenkast. Gaat over het turbulente liefdesleven van Scarlett O'Hara tegen de historische achtergrond van de Amerikaanse burgeroorlog.

9 Julian Fellowes - Belgravia

De bedenker van Downton Abby, dus hoe kan dit boek niet goed zijn! Aan de vooravond van de slag bij Waterloo bezoekt Sophia een bal in Brussel en maakt indruk op Edmund. Wat gebeurt er die avond dat 25 jaar later voor intrige en schandaal zorgt in de wijk Belgravia?

10 Thea Beckmann - Alle boeken

Noem het genre maar Young adult wat in haar tijd nog niet bestond. Ik denk dat mijn liefde voor historie bij haar boeken is begonnen. Hasse Simonsdochter, Kruistocht in spijkerbroek Geef me de ruimte of Triomf van de verschroeide aarde, ik heb het allemaal verslonden.

Beren op het schrijfpad

Fri, 17 Sep 2021 11:05:33 GMT

'Ooit schrijf ik een boek!' is een zin die door miljoenen mensen door de tijd heen is uitgesproken. Bij velen komt het er nooit van door uitstelgedrag. Er wordt gewacht op die ene vakantie, een sabbatical of het pensioen en uitstel wordt afstel. Wanneer je tot de categorie 'dapperen' hoort die wel een poging waagt, zijn er tientallen zelfhulpboeken ter beschikking die je op weg helpen, je onderweg begeleiden, feitelijk je hand vasthouden tot de finishlijn. Maar wanneer dat eenmaal is gelukt, bestaan er geen boeken over hoe je een tweede boek schrijft. Geloof me, ik heb het gecheckt. Wat nu?

Bij een tweede boek zijn de beren op jouw schrijfpad niet verdwenen. Ze zijn hooguit van kleur veranderd of hebben zich in een amoureuze bui vermenigvuldigd. Vraag je jezelf bij een eerste boek af of je kan schrijven? Bij een tweede boek beginnen de twijfels of je een eendagsvlieg bent? Of het tweede boek het eerste in kwaliteit kan evenaren? Of je de inmiddels hooggespannen verwachtingen van lezers kan waarmaken? De druk gaat ook meespelen. Lezers willen snel een volgend boek om net als een Netflix serie te kunnen bingen . Wanneer komt je volgende boek uit? Ik ben zo benieuwd hoe het met dat en dat personage afloopt. Hoe ver ben je al? Yep, mijn beren hebben inmiddels allemaal een groot gezin.

Ik ben een van de gelukkigen die het lukte een roman te schrijven en het verhaal gepubliceerd kreeg bij een uitgever met zelfs hele fijne kritieken van lezers als resultaat. Het is een weergaloos gevoel jouw boek in de winkel te zien liggen of lezers dolenthousiast over jouw hersenspinsels te horen praten. Het smaakt naar meer.

Al snel gaan je gedachten naar een volgend verhaal Een nieuw personage, een thema, een eerste hoofdstuk en dan stopt het. De woorden writer's block komen in me op. Daar heb je wel boeken tegen!

De dynamiek is anders dan bij het eerste boek. Waarom is dat? Van schrijven wordt een auteur niet rijk, dus schrijven doe je voornamelijk voor jezelf. Om jezelf te bewijzen dat je het kan (een heel boek schrijven). Of om dat ene fantastische idee op papier te krijgen. Bij een tweede boek zijn die doelen behaald. Er moeten nieuwe doelen worden geformuleerd.

Probeer te bedenken waarom je ooit bent gaan schrijven. Voor mij is het antwoord: omdat het mij ontspant en plezier geeft. Waar een ieder in de bus op zijn mobiel zat te rammelen, staarde ik uit het raam en bedacht de karaktereigenschappen van een personage. Schrijven zorgde voor rust als tegenhanger van een drukke baan en een gezin. Het plezier moet terugkomen en daarmee rust en ontspanning. Mijn zelfbedachte deadlines worden geschrapt, want plezier laat zich niet forceren. De eerste beer is getackeld. Nog tientallen te gaan.

Inmiddels staan er al een aantal hoofdstukken op papier en kan ik met gepaste bescheidenheid zeggen dat ik het schrijven niet ineens verleerd ben. Het tweede boek komt er. Wanneer precies? Ik heb geen idee. Wanneer ik genoeg plezier heb gemaakt waarschijnlijk.

Foto's: @all_animals_addictive on instagram

Ben ik een feminist?

Sun, 08 Aug 2021 11:26:19 GMT

Mijn boek Val uit de tijd wordt regelmatig in recensies bewonderend feministisch genoemd, geschreven vanuit een feministisch perspectief. Nooit bij stilgestaan, nooit bedoeld. Dat zet een schrijver toch aan het denken: ben ik een feminist?

Het past naar mijn mening wel bij deze tijd dat iedereen in een hokje geplaatst moet worden. Kwam er na de Tweede wereldoorlog geleidelijk een eind aan de verzuiling van de maatschappij, zijn we een halve eeuw verder weer terug bij af. Je bent links, rechts, #metoo, seksistisch, racistisch of woke. Het is het een of het ander. God beware je als je soms een linkse en soms een rechtse gedachte hebt.

Het idee achter Val uit de tijd is eenvoudig: wat gebeurt er wanneer je de vrouw van nu plaatst in de veertiende eeuw? De vrouw van nu heeft dromen, ambities, een mening, vaak een baan en probeert haar eigen boontjes te doppen. Uiteraard gaat dat problemen opleveren in een tijd waarin woorden als seksistisch en racistisch niet eens bestonden. Vanuit het perspectief van een historicus is het een simpele botsing met de tijdgebondenheid.

Is het dit beeld van de vrouw van nu, dat als feministisch wordt beschouwd? Blijkbaar ben je als sterke vrouw zo apart dat er een label opgeplakt moet worden. Of gaat het over het idee dat vrouwen in de veertiende eeuw gedachten konden hebben die passen bij de vrouw van nu? Als docent geschiedenis begeef ik mij meer uren per dag in het verleden dan in het heden en ik kan er met al mijn voorstellingsvermogen en empathie niet bij dat er in de veertiende eeuw géén vrouwen hebben geleefd als mijn hoofdpersoon Helena. Vrouwen die meer wilden dan de tijd als normaal beschouwde. Maakt hen dat feministen?

Met de beste wil van de wereld is mijn boek niet vrouwvriendelijk te noemen. Regelmatig laat ik de vrouwen alle hoeken van de kamer zien en de oplossing van de problemen ligt ook nog eens in handen van mannen. Waarin zit dan dat feminisme?

De lezers kunnen het me misschien vertellen. Ik krijg een reactie van een zeer religieuze, conservatieve man die in mijn verhaal het Bijbelse verhaal van de verloren zoon herkent. Ik krijg reacties van mannen die na mijn verhaal zijn na gaan denken over hoe hun mannelijke voorouders zich hebben gedragen. De meeste vrouwen zijn onder de indruk van het hoofdpersonage en noemen haar heel sterk. Kortom: mannelijke lezers noemen zich na het lezen van mijn verhaal meer feminist dan vrouwelijke lezers!

En ik? Ik ben een verhalenverteller, that’s all . En iedereen mag in mijn boek het verhaal lezen dat hij of zij graag wil zien. Kom maar op met die etiketten.

Schrijfreis: van amateur naar auteur

Tue, 20 Jul 2021 12:07:39 GMT

Schrijven is iets wat ik van jongs af aan kan. Een opstel, brief, werkstuk of speech, ik draai mijn hand er niet voor om. Ik zag het alleen nooit als een talent, als een vak, iets wat je kan leren, verfijnen en verbeteren. Ik ging ervan uit dat iedereen kan schrijven.

Zoals duizenden voor mij, riep ik, ooit schrijf ik een boek . Ooit , wordt ondergesneeuwd door het leven zelf, life is what happens to you when you’re busy making other plans. School, werk, liefde en gezin nemen het over en voor je het weet is schrijven iets wat je deed toen je jonger was.

Tot een vriend als goed voornemen op Facebook post, meer tijd vrijmaken om te schrijven. Ik herinner me het plezier van vroeger en kopieer zijn voornemen. Ik loop immers al maanden rond met een waanzinnig idee voor een verhaal. In tegenstelling tot de meeste van mijn goede voornemens, volhard ik in deze. Ik schrijf enkele scenes, niet dagelijks of wekelijks, niet chronologisch, zonder duidelijk plot, maar wel met veel plezier. Ik krijg de smaak te pakken en het beangstigende gevoel bekruipt me dat ooit een boek schrijven, werkelijkheid kan worden. Wie zit daar nou op te wachten?

Ik heb de behoefte mijn werk voor te leggen aan iemand die er verstand van heeft en daar iets van te leren. Ik schrijf me in voor een schrijfweekend van Marelle Boersma in het altijd prachtige Brabant. Wat is het ergste dat kan gebeuren? Het bleek een weekend te zijn waarvan je achteraf zegt, daar veranderde iets.

Dat weekend veranderde ik van hobbyist naar schrijver. Het bracht me schrijfoefeningen die ik direct kon toepassen en mijn teksten ter plekke verbeterden en bergen inspiratie door de andere deelnemers. Tot mijn verrassing was Marelle bovendien positief over mijn werk en ze stimuleerde me verder te schrijven.

Punt van verbetering volgens Marelle: de verhaallijnen. Mijn idee om de levens van drie vrouwen met elkaar te verweven, met ieder een eigen verhaallijn was teveel voor één boek. Ik moest leren mijn personages verder uit te werken en mijn verhaallijn te verdiepen. ‘Iedere vrouw verdient haar eigen boek,’ vond Marelle. ‘Of je kiest een van de verhaallijnen en laat de andere los, óf je schrijft drie boeken.’ Met slechts 10.000 woorden op papier op dat moment werkte het idee van een trilogie op mijn lachspieren. Twee van de drie verhaallijnen loslaten was de enige oplossing, kill your darlings .

Na het schrijfweekend vlogen de pagina’s aan mijn verhaal en drie maanden later bood Godijn Publishing mij een schrijfcontract aan. Dankzij Marelle, werk ik nu aan deel twee van mijn boek Val uit de tijd , nadat het eerste deel in april verscheen, want een trilogie lijkt haalbaarder dan ooit.

Verschenen als blog in de rubriek 'Schrijfreis' op de website van Marelle Boersma

Oranjehotel

Tue, 04 May 2021 10:15:39 GMT

Op 4 mei herdenken we tijdens de Nationale dodenherdenking alle slachtoffers - burger of militair - die gevallen zijn sinds mei 1940 tot heden in oorlogssituaties of tijdens vredesmissies.

Vanaf mei 1946 wordt er al een dodenherdenking georganiseerd op de Waalsdorpervlakte. Het duingebied Meijendel bij Den Haag werd door de Duitse bezetter als fusilladeplaats gebruikt waar ten minste 250 mensen het leven lieten, voornamelijk verzetsstrijders. De meesten van hen kwamen uit het nabijgelegen Oranjehotel.

Bijnaam

Tijdens de oorlog kreeg de Scheveningse gevangenis de bijnaam Oranjehotel vanwege het grote aantal verzetsstrijders dat er wachtte op verhoor en berechting. Maar onder de 25000 mensen die er tussen 1940-1945 werden gehuisvest, zaten ook Joden, communisten en zwarthandelaren.

Onbekende geschiedenis

Als docent geschiedenis behandel ik de Tweede wereldoorlog in de mavo en de havo en daarbij ga ik altijd op zoek naar de onbekende verhalen die leerlingen kunnen interesseren. Het Oranjehotel was tot voor kort zo'n relatief onbekend verhaal. Voornamelijk door ex-gevangenen werd na de oorlog een 'gastenboek' van het hotel gemaakt. Met als voornaamste doel een naslagwerk na te laten waaruit blijkt wat er met de vele 'gasten' is gebeurd.

Gewone mensen

Bij het doorbladeren van het document - wat ik doe met mijn klassen - valt leerlingen op dat het 'gewone mensen' zijn. Met gewone namen als Jan, Willem of Piet en gewone banen als kantoorbediende, leraar of scholier. Verder staat vermeld wat de reden is voor arrestatie, hoe lang ze gevangen hebben gezeten en wat er met hen is gebeurd ná het Oranjehotel. Zo zien we een scholier die vijf maanden heeft vastgezeten voor het maken van een cartoon van Hitler of een horlogemaker die er zes maanden verbleef voor joden hulp alvorens te worden vervoerd naar Kamp Amersfoort, Buchenwald enz. Zo staat het er letterlijk: enz.

Represailles

Wanneer het verzet een actie uitvoerde reageerde de Duitse bezetter met represailles. Vaak werden willekeurig lieden uit het Oranjehotel gehaald en doodgeschoten op de Waalsdorpervlakte. Zo werden 117 mensen geëxecuteerd door het hele land in maart 1945 na een mislukte aanslag op SS-officier Hanns Rauter. Hiervan kwamen er 37 mensen uit het Oranjehotel. Zij staan overigens niet in het 'gastenboek' omdat zij een plek kregen op de erelijst van gevallenen, ook vrij onbekend bij het grote publiek.

Dodencel D601

Velen van de slachtoffers van de represailles kwamen uit de dodencellen van de gevangenis. Dodencel D601 is bewaard zoals deze er in de oorlog uitzag (zie foto) en is samen met het cellencomplex een nationaal monument en museum geworden. Hiermee is het verhaal van het Oranjehotel sinds 2019 iets meer bekend geworden.

Dodenherdenking in coronatijd

Wilt u vandaag coronaproof iets doen om de slachtoffers te herdenken? Klik dan hier voor de erelijst van gevallenen 1940-1945 en laat een digitaal bloemetje achter voor iemand die u kent, over wie u heeft gelezen of in een film heeft gezien of voor iemand die nog geen bloemetje heeft, maar wel zijn of haar leven gaf voor uw vrijheid.

Voor het 'gastenboek' van het Oranjehotel, klik hier .

Wat zegt een naam?

Wed, 24 Feb 2021 11:38:54 GMT

Shakespeare vroeg het zich al af in Romeo en Julia: ‘Wat zegt een naam? Dat wat wij een roos noemen, zou met elke andere naam even heerlijk ruiken.’ Is de juiste keuze voor een naam voor een personage belangrijk? Ik vind van wel.

Karakter

Ik vind het belangrijk dat de naam van mijn personage iets zegt over zijn of haar karakter. Ik doe dat door de letterlijke betekenis van de naam te laten aansluiten bij een belangrijke eigenschap van het karakter. Het hoofdpersonage in mijn historische roman ‘Val uit de tijd’ heet Helena, wat ‘fakkel’ betekent. Het is een pittige dame, vol vuur. De naam Merel bijvoorbeeld had voor mijn gevoel hier niet gepast.

Boeba en Kiki

Wij koppelen een klank aan een bepaald gevoel. Stel je twee vriendinnen voor. De een is mollig, vriendelijk, met een zacht karakter. De ander zit vol pit, staat haar mannetje en kan af en toe flink ruziemaken. Ze heten Kiki en Boeba. Wie is wie?

Synesthesie

Ik durf te wedden dat je Kiki als pittig en Boeba als mollig hebt bestempeld. Dit deed namelijk het grootste deel van de ondervraagden in een wereldwijd experiment. De klank van Boeba doet ons aan rond en zacht denken, de klank van Kiki aan prikkelig en krachtig, ongeacht hoe de klank wordt uitgesproken. Onafhankelijk van cultuur, achtergrond, de taal die men sprak of het alfabet dat werd gebruikt, koos neer dan 95% van de mensen voor deze indeling. Het heet synesthesie. Onze zintuigen lopen een beetje door elkaar en bij een klank verzinnen we een beeld, horen we soms een geluid of proeven we een bepaalde smaak.

Tall-dark-and-handsome

Denk maar eens hoe het kan tegenvallen wanneer jouw favoriete boek verfilmd wordt. Jij had een heel ander beeld van het personage in je hoofd dan op het scherm verschijnt. Zelfs wanneer duidelijk op papier staat dat het personage blond haar heeft, kunnen wij een tall-dark-and-handsome-type voor ons zien omdat onze zintuigen dat beter vinden passen.

Oordeel zelf

Ik ben heel benieuwd hoe jullie mijn personages voor jullie zullen zien. Maak er vooral zelf iets moois van. Om de fantasie op gang te krijgen, misschien alvast een tipje van de sluier. Betje, Bodijn, Lottieri en Glis spelen belangrijke rollen in het verhaal, met respectievelijk: gewijd aan God, dappere vriend, mannelijk en jatten (van het Franse glisser) als betekenis. Humor kan nooit kwaad, dus gaf ik de brutale ezel van Helena de naam Aegidius, wat jonge geit betekent.

Mozart of Beethoven?

Sun, 10 Jan 2021 13:51:54 GMT

Ben jij een Mozart of een Beethoven? Nee, ik heb het niet over jouw muzikale talenten, maar over hoe jij schrijfwerk organiseert.

Structuur

Of je een gepubliceerd schrijver bent, een hobbyist, blogger, redacteur of student. Of je romans, blogs, fantasy, korte verhalen of gedichten schrijft. Iedereen die regelmatig teksten schrijft, structureert schrijfwerk op zijn of haar eigen manier. Grofweg op te delen in twee groepen. Je bent een Mozart of een Beethoven.

Mozart

Mozart ging niet direct aan het werk. Hij peinsde, liet zijn idee rijpen, werkte het uit in zijn hoofd, verfijnde het, zocht de moeilijkheden en de oplossingen en zette het daarna pas op papier. Zijn oorspronkelijke bladmuziek heeft bijna geen correcties, want het corrigeren deed hij in zijn hoofd voordat het meesterwerk aan het papier werd toevertrouwd.

Beethoven

Beethoven ging af op zijn gevoel. Hij begon direct. Hij zette al zijn ideeën op papier en al doende wijzigde, streepte en verbeterde hij zijn oorspronkelijke idee tot een geniaal eindproduct. Zijn oorspronkelijk werk zit vol doorhalen, pijlen, toevoegingen en correcties. Het een is niet beter of slechter dan het ander. Het is waar jij je prettig bij voelt.

Idee

Het idee voor mijn boek Val uit de tijd kwam bij mij op door een essay dat ik schreef voor mijn studie. Door research voor het essay - over de visie van de kerk op de seksualiteit van de vrouw in de late middeleeuwen - bedacht ik dat sommige vrouwen zich hebben moeten aanpassen aan de normen van hun tijd, terwijl hun ambities en dromen zich in een andere tijd hadden kunnen ontwikkelen.

Wat nou als je een onafhankelijke, sterke zelfstandige vrouw bent - een happy single - die gedwongen wordt te trouwen, omdat vrouwen in jouw tijd nu eenmaal niet zelfstandig door het leven gaan? Wat nou als jij een intelligente en belezen vrouw bent die graag studeert en wordt gedwongen alleen binnenshuis een rol te spelen in het huishouden en bij de opvoeding van de kinderen, omdat dat vrouwen in jouw tijd tot een goede echtgenoot maakt? Wat nou als jij dolgraag moeder wilt worden, maar geen levende kinderen ter wereld brengt in een tijd dat zonen baren een plicht is van een echtgenote? Drie vrouwen die niet in hun tijd passen.

Ik deed niets met dit idee.

Pratende personages

Ik deed er niets mee, want ik ben geen schrijver. Het idee verdween alleen niet. Het gistte in mijn hoofd. De drie vrouwen werden personages. De personages begonnen na een aantal maanden te praten. Ik hoorde letterlijk stemmen in mijn hoofd! Dan gaat het serieus niet goed met je. Pas toen ben ik het gaan opschrijven, meer uit bezorgdheid dat het anders goed fout met me zou aflopen.

Hele scenes - ik noem mijn hoofdstukken scenes, omdat ik ze als een film in mijn hoofd zie - kwamen in een keer op papier en zijn daarna nauwelijks meer aangepast.

Schrijver

Ik bleek toch een schrijver. Hoofdstuk na hoofdstuk reeg ik aan mijn verhaal. Alles eerst uitgedacht; bij de bushalte, in de trein, in de wachtkamer in het ziekenhuis en bij surveillance bij examens. Alle momenten waarop een ander zijn mobiele telefoon pakt en zijn Instagram checkt, bedacht ik een nieuwe zin voor mijn verhaal. Ik ben een Mozart, voor zo ver dat niet ontzettende heiligschennis is om over jezelf te zeggen.

Op 20 februari verschijnt mijn debuut, de historische roman Val uit de tijd bij Godijn Publishing.

Op de afbeelding is links het werk van Beethoven en rechts het werk van Mozart te zien (dat had je vast al geraden!)

Ho-Ho-Hoe zit het nou met Kerst?

Sat, 12 Dec 2020 10:06:46 GMT

De zoete kerstreclames vliegen je om de oren, het rood, goud en glitter straalt je in de etalages tegemoet. Het zal je niet ontgaan zijn, het is bijna Kerst. Waar komen de kersttradities eigenlijk vandaan?

Niet Germaans

Het woord Kerstmis komt van Christusmis, de kerkdienst ter ere van de geboorte van Jezus Christus. In tegenstelling tot de populaire opinie stamt de kerst niet af van het Germaanse midwinterfeest. Het idee dat christenen om de Germanen voor het christendom te winnen, de geboorte van Jezus samen hebben laten vallen op 25 december is fake news . De Germaanse midwinterzonnewende vond namelijk op 21 december plaats en veel belangrijker voor christenen is getalsymboliek. Op 25 maart wordt van oudsher gedacht dat de conceptie van Jezus heeft plaatsgevonden. Exact negen maanden later is 25 december.

Kerstfeest

Het kerstfeest is ontstaan in de vierde eeuw na Christus (!), min of meer tegelijk in Rome en Jerusalem. Wel gevierd op verschillende data. In Rome op 25 december en in Jerusalem op 6 januari. Vanuit die steden verspreidt het zich over het Romeinse rijk. Door de grotere invloed van Rome door de tijd wordt 25 december de officiële datum voor kerst en krijgt 6 januari later de titel Driekoningen.

Kerstman

De kerstman is een grove verbastering van onze eigen Sint Nicolaas. En op zijn beurt stamt Sinterklaas waarschijnlijk af van Odin of Wodan. Die Noorse god werd afgebeeld met witte baard en rode mantel op paard Sleipnir dat met acht poten door de lucht kan draven. De link met de schimmel op het dak en de rendieren in de lucht is snel gelegd. Immigranten uit Nederland namen Sinterklaas mee naar de Verenigde Staten in de negentiende eeuw en daar werd hij Santa Claus. In eerste instantie nog met het bisschoppelijke uiterlijk, totdat Haddon Sundblom hem zijn huidige look gaf. Haddon Wie? Hij was een reclame tekenaar en maakte van de kerstman in opdracht van het noodlijdende Coca-Cola in 1931 de bolle goedzak met blozende wangen zoals we hem nu kennen. Het legde de frisdrank geen windeieren. Coca-Cola heeft de kerstman niet bedacht, maar wel letterlijk gevormd.

Kerstboom

De origine van de kerstboom is lastig. Gedacht wordt dat de oorsprong in Thüringen Duitsland ligt. Dat zou verklaren waarom de kerstboom altijd een den of spar is. Die kwamen in het Oostzeegebied het meeste voor. Volgens de overlevering probeerde Bonifatius (ja, die van Dokkum) Germanen in het gebied te bekeren tot het christendom. Hij zou de driehoekige vorm van een gekapte spar gebruikt hebben om de heilige drie-eenheid (de Vader, de Zoon en de Heilige Geest) uit te leggen. Het werd een gewoonte een gekapte boom in huis te halen en die op zijn kop aan het plafond te hangen.

Jingle Bells

Een van de bekendste kerstliederen allertijden is geen kerstliedje. Het nummer One horse open sleigh van de Amerikaan James Lord Pierpont werd in september 1857 geschreven, bedoeld als een 'drinking song'. Het werd voor het eerst gezongen door blackface (!) artiest Johnny Pell en werd geassocieerd met kerstliederen. Nu is het nummer als Jingle Bells niet meer weg te denken.

Voor iedereen alvast een gezond, gezellig en liefdevol kerstfeest.

Bronnen:

https://historianet.nl/kerst/historische-kerstgids-19-feiten-over-de-kerst

https://en.wikipedia.org/wiki/Jingle_Bells

https://www.knack.be/nieuws/belgie/de-zogenaamde-germaanse-oorsprong-leert-ons-veel-over-de-geschiedenis-van-kerstmis/article-opinion-942163.html

https://historiek.net/de-kerstman-van-odin-tot-santa-claus/9911/

Online les op de fiets

Thu, 01 Oct 2020 21:31:18 GMT

Op onze kleine middelbare school met 700 leerlingen is de derde coronapatiënt inmiddels een feit, leerlingen, geen docenten. Onze school is nog open, want zo lang de docenten overeind blijven, kan er onderwijs worden gegeven, vindt ons bestuur. Maar met ons schoolgebouw gesitueerd middenin de randstad en de aantallen besmettingen continue oplopend, vrezen mijn collega’s en ik een nieuwe lockdown, nog voor de kerstvakantie. En dat betekent: weer online lesgeven.

Digibeet als ik ben, kostte het in maart enige moeite mijn lessen online op te zetten. Toch vond ik zelf dat ik het vlot onder de knie had. En de leerlingen deden ook zo lekker mee, dacht ik. Ik nam aan het begin van de les de absenten op, deed mijn uitleg inclusief Powerpoint en delen van scherm, gaf gelegenheid om vragen te stellen -die waren er niet- en gaf huiswerk op dat digitaal werd ingeleverd, einde les. Trots op mezelf. Tot ik het ritueel van de kant van de leerling bij mijn eigen zoon aanschouwde. Met slaperig hoofd in bed inloggen, camera uitgooien, precies op het juiste moment ‘aanwezig’ roepen, microfoon uitdoen, omdraaien en weer in slaap vallen, terwijl de docent vrolijk door babbelde. Mijn ogen waren geopend.

Op de fiets

Bij de volgende lessen begon ik willekeurig vragen te stellen en kreeg ik veel slaperige huh-wat-hè? reacties. Of -de mooiste- dat weet ik niet, want ik heb mijn boek niet bij me. Je zit thuis! Ook viel het op dat wanneer de microfoons even aan gingen er wel heel veel achtergrondgeluid de les in werd geslingerd.
‘Waar ben jij?’
'Ik? Ik zit op de fiets mevrouw, moet echt effe een broodje halen, want ik heb nog niet ontbeten. Maar ik hoor u goed hoor.’

Dit kon toch niet de bedoeling zijn. Leerlingen konden hun huiswerk niet maken of online aanwezig zijn, want ze werkten nu bijna fulltime bij de Appie of leerlingen die ondanks alle pogingen van de mentor contact te krijgen, van de aardbodem verdwenen leken.

Docenten idem dito

Ook docenten zijn niet heilig. De 45 minuten les wordt gereduceerd tot een vragenuur van een kwartier. Ze zijn niet aanwezig bij een online les, vergeten de meetcode door te geven, weten niet hoe het technisch werkt of maken het leerlingen onmogelijk uit te zoeken wat ze moeten doen voor de les op magister, classroom, periodeplanner, meet enz.

Inmiddels heb ik het onder controle. Er wordt online bingo gespeeld met mijn mentorklas, de lessen zijn interactief opgezet met lesson up, kahoot of een digitale methode en mijn lessen duren allemaal stipt 45 minuten. De smoesjes heb ik allemaal al een keer gehoord en de leerlingen weten het.

Discipline

Het kan dus wel, maar liever niet. Het afstandsleren vergt ontzettend veel discipline van leerling, docent en ouders. Discipline die we van tieners misschien nog niet mogen verwachten. Waarbij ouders dan moeten ingrijpen die zelf al alles uit de kast halen om online te kunnen blijven werken, kleinere kinderen moeten begeleiden en in het hele proces moeten zorgen dat ze niet gillend gek worden. En docenten zijn zelf ook ouders. Het legt extra druk op de toch al zware taak van docenten én ouders én kinderen.

Ik hoop dat ik het mis heb en ik fysiek kan en mag blijven lesgeven. Er gaat niets boven echt contact met de leerling, al is het op anderhalve meter afstand, Maar de vooruitzichten zijn niet best.

Doe je ogen dicht en beeld je een slaaf in

Thu, 18 Jun 2020 19:44:37 GMT

Geschiedenis is een wetenschap. Door middel van kennis, inlevingsvermogen en beredenering maakt die wetenschap een zo juist mogelijke inschatting van hoe mensen hebben geleefd. Historici baseren zich hierbij zo veel mogelijk op feiten. Geschiedenis kan en moet je niet veranderen, maar moet verteld worden inclusief alle zwarte bladzijden. Staat het verleden je niet aan, des te beter. Hoe kleiner de kans wordt, dat door jouw toedoen de geschiedenis zich herhaalt en hoe groter de kans op verandering.

Begrip

Om leerlingen te leren dat vrijheid van meningsuiting betekent dat je ook de verantwoordelijkheid hebt om eerst na te denken voordat je een mening op twitter en insta ventileert, is begrippenkennis essentieel. In de brugklas staan de Grieken op het menu en wordt het begrip slaaf behandeld. Vraag een willekeurige brugklasser dit begrip te definiëren en je krijgt een omschrijving als: iemand die heel hard moet werken voor weinig geld. Hier antwoord ik steevast op dat ik ook heel hard werk voor weinig geld, maar dat ik geen slaaf ben. Samen komen we dan tot de omschrijving: iemand die bezit is van iemand anders en niet vrij is.

Vooroordeel

Tijd om een vooroordeel uit de wereld te helpen. Ik vraag leerlingen hun ogen dicht te doen -doe zelf ook even mee-. Stel je een Griekse woning voor. De slaven verzorgen het huishouden. Er wordt geveegd, gekookt. De slaven zorgen voor de tuin en geven de kinderen les. Zie je ze voor je? Hoe zien ze eruit? Wat voor kleding hebben ze aan? Wanner de leerlingen hun ogen weer opendoen stel ik 1 vraag. Bij wie van jullie hadden de slaven een zwarte huidskleur? Aarzelend steken er 1 of 2 leerlingen hun hand op die direct voor racist worden uitgemaakt door de rest. Totdat na enig aandringen blijkt dat meer dan de helft dit dacht, zowel blanke als gekleurde leerlingen. Het is een misverstand. Wanneer we het hebben over slavernij dan heeft in de media, de filmindustrie en in literatuur de trans-Atlantische slavenhandel de overhand, waardoor begrippen als slaven en slavernij langzaamaan geassocieerd worden met Afrikaanse slaven en dus een zwarte huidskleur.

Van alle tijden

In de Oudheid kón een slaaf een zwarte huidskleur hebben, maar de kans was groter dat hij of zij dezelfde huidskleur had als zijn eigenaar. Buitgemaakt in oorlogstijden als krijgsgevangenen en tewerkgesteld in mijnen of wellicht opgeleid tot gladiator ter vermaak van het volk. Of je verhuurde jezelf -of je vrouw of kind- aan een schuldeigenaar om je schulden in te lossen. Tot je schuld was voldaan werkte je als slaaf voor je meester. En laten we moderne slavernij niet vergeten in steenbakkerijen en de textielsector. Werken voor een hongerloon waardoor je feitelijk gebonden bent. Slavernij is van alle tijden en zo oud als de mens zelf. Waar de ene mens zich superieur voelt boven een ander, ontstaat slavernij.

Feiten

Ik probeer mijn leerlingen feiten te leren. Over slavernij in de Oudheid, over trans-Atlantische slavenhandel waarbij Nederland de nummer 5 ter wereld was in aantallen verhandelde slaven en over het koloniale verleden toen Nederland de koloniale oorlogen, politionele acties noemde. Over Israël waar hetzelfde gebied door Europeanen begin twintigste eeuw aan twee verschillende bevolkingsgroepen werd beloofd met alle gevolgen van dien en dat slechts 10% van de Nederlandse bevolking tijdens de Tweede wereldoorlog in het verzet zat en 80% niets deed. Maar ik leer ze ook dat de VOC de eerste multinational van de wereld was en een wonder van haar tijd, dat zwarte slavenhandelaren rivaliserende stammen uitleverden aan de blanke slavenhandelaar op de Afrikaanse kusten en dat de Gouden eeuw voor Nederland goud was op het gebied van handel, kunst en wetenschap. Ik ben een feitenverteller, zodat leerlingen gewapend met feitenkennis en inlevingsvermogen, een afgewogen eigen mening kunnen vormen.

Later als ik groot ben, word ik porder

Thu, 28 May 2020 19:44:32 GMT

Met een economische crisis op de loer stijgt de angst dat banen verloren gaan. Door research voor mijn boek dat zich afspeelt in de veertiende eeuw, bevind ik mij soms middenin oude tradities en lang vergeten beroepen die daadwerkelijk verdwenen zijn. Je zal toch maar lantaarnopsteker van beroep zijn geweest of porder.

In de tijd waarin mijn verhaal zich afspeelt begaf geen fatsoenlijk mens zich na zonsondergang op straat. Er was geen straatverlichting en de straat behoorde aan dieven en ander tuig. Pas in de vijftiende eeuw komen er draagbare en vaste lantaarns met kaarslicht, afgeschermd in een winddichte behuizing.

Snertjongens

De eerste lantaarnpaal werd uitgevonden door schilder en uitvinder Jan van der Heyden. De lantaarn had een reservoir met olie. De olie moest regelmatig worden bijgevuld en de lantaarn onderhouden. De lantaarnopsteker deed zijn intrede. De speciaal opgeleide lantaarnopsteker deed aan het begin van de schemering een ronde door de stad en stak de olie in de lantaarns aan met een lange stok met daaraan een lont. Tegen de ochtend maakte hij dezelfde ronde om de lantaarns weer te doven. In de tussentijd moest ook geld verdiend worden, dus was hij vaak bewaker in de stad. Een vaste uitdaging voor elke lantaarnopsteker was het grijpen van die snertjongens die jouw lantaarns doofden wanneer je ze net had ontstoken. In 1957 werd voor het laatst een lantaarn gedoofd in Haarlem door een lantaarnopsteker.

Wekker

Over lange stokken gesproken, een porder wist er wel raad mee. In de achttiende en negentiende eeuw moesten fabrieksarbeiders tussen 5 en 6 uur op. Had je moeite met opstaan en geen haan bij de hand dan huurde je een porder of wekker in. Voor 7 cent tikte de man of vrouw met een lange stok op het bovenste slaapkamerraam, bonkte met een knuppel op de deur of blies steentjes uit een blaaspijp tegen het venster. Zijn werk zat er pas op wanneer er een slaperig hoofd achter de gordijnen vandaan kwam. Soms huurde een fabriek de porder in om de werknemers op tijd uit bed te krijgen. De laatste Nederlandse porder deed nog dienst tot na de Tweede wereldoorlog.

Het kan erger

Heb je het nu niet naar je zin op je werk of wordt het werk je even te veel, bedenk dan, het kan altijd erger. Je zou stronttonnetjesschepper kunnen zijn van beroep en ja, het houdt precies in wat er staat. De strontschepper haalt emmers met uitwerpselen uit de huizen zonder toilet en leegt ze (schept ze leeg) in de boldootkar van de gemeentereiniging. Dan toch maar naar die saaie vergadering.

Voetbal is oorlog!

Wed, 18 Mar 2020 08:14:21 GMT

Een kijkje in de historie. Waarom hebben FC Barcelona en Real Madrid een hekel aan elkaar? Of Celtic en Glasgow Rangers? Rinus Michels zei het al: 'Voetbal is oorlog!'

Rinus wist bij het doen van zijn uitspraak waarschijnlijk niet dat er ooit een echte voetbaloorlog heeft plaatsgevonden. Een gewapend conflict tussen Honduras en El Salvador in 1969, dat ook wel 'de oorlog van 100 dagen' wordt genoemd, omdat de strijd slechts vier dagen duurde.

Voetbaloorlog

In de jaren 60 kwam in Honduras een regime aan de macht dat boeren onderdrukte ten gunste van grootgrondbezitters. Uit protest werd grond bezet. Onder de boeren bevonden zich veel inwoners uit El Salvador die hun eigen land waren ontvlucht. Zij kregen van de dictatuur de schuld van de grondbezettingen en een ultimatum op 30 april 1969 gaf hen 30 dagen om Honduras te verlaten.

Het WK voetbal van 1970 zorgde voor extra spanning. Voor het eerst in de geschiedenis van beide landen, konden zij zich plaatsen voor het eindtoernooi. De eerste wedstijd in juni 1969 werd gewonnen door Honduras, de return door El Salvador. Een derde beslissingswedstrijd was nodig en werd gehouden op neutraal terrein in Mexico-stad. Na een gelijkspel na 90 minuten, won El Salvador in de verlenging.

Direct werden diplomatieke banden tussen de landen opgeheven. Op 14 juli trokken troepen uit El Salvador de grens met Honduras over, gesteund met bombarderende vliegtuigen, om hun burgers in Honduras te beschermen die sinds de voetbalwedstrijden werden bedreigd en vermoord. Na vier dagen kwam door diplomatieke bemiddeling een eind aan de voetbaloorlog. 2000 doden waren er te betreuren.

Barça en Réal

Niet zo bloederig, maar wel beïnvloed door een dictatoriaal bestuur is de onderlinge wrijving tussen FC Barcelona en Real Madrid. Oorsprong ligt vlak na de Spaanse burgeroorlog waarin nationalisten en republikeinen om de macht streden. Onderliggende gedachte was het streven naar een soevereine staat voor Catalonië en Baskenland aan de republikeinse kant. De nationalisten wonnen en fuseerden onder generaal Franco tot het Franco-regime. Democratie werd afgeschaft en Catalonië en Baskenland weer ingelijfd bij Spanje, waarbij zelfs werd verboden om de eigen taal te spreken in die gebieden. Real werd de vertegenwoordiging van het onderdrukkende Madrid en FC Barcelona het symbool van eigen identiteit en onafhankelijkheid.

Kleedkamerincident

In 1943 speelden de clubs in de halve finale van de Copa del Generalisimo. De thuiswedstrijd in Barcelona was gewonnen van Real met maar liefst 3-0. Bij de return werd FC Barcelona ingemaakt met een ongelofelijke 11-1. Tussen de 30e en 44e minuut van de eerste helft werd zeven keer door Madrid gescoord. Zonder beeldopnamen kunnen we alleen maar gissen wat er is gebeurd. Meerdere berichten spreken echter over gewapende mannen -van het Franco-regime- in de kleedkamer van Barcelona voor de wedstrijd die spelers erop gewezen hebben vooral 'rustig aan te doen'. Een onderlinge vete was geboren.

Celtic en Rangers

Bij deze Schotse teams uit Glasgow ligt de grondslag van de vete op religieus vlak. In Glasgow ligt een (niet eens zo) denkbeeldige grens tussen het katholieke deel aan de ene kant en het protestantse deel aan de andere. Tijdens wedstrijden zwaaien katholieke Celtic fans met een Ierse vlag en Rangers fans met een Union Jack. Een Schotse vlag zal je hier niet vinden. Probeer geen Celtic voetbalshirtje in het 'verkeerde' deel van de stad te kopen, want dan heb je een probleem. Tijdens de derby's zijn spreekkoren over en weer een gewoonte, maar wat de Celtic fans echt raakt, is het ophouden van de rechterhand door de Rangers. Het lijkt een beetje op de Hitlergroet, maar is niet zo bedoeld. Het staat symbool voor de Red Hand of Ulster, hét kenmerk van Britse onderdrukking over katholiek Ierland. Paramilitaire groepen gebruikte het tegen o.a. de IRA om Noord-Ierland bij Groot-Brittannië te houden.

Dit alles in ogenschouw genomen is af en toe een kalmerende voetbalpauze niet eens zo'n gek idee.

Afbeelding: 2016 Getty Images

Handelingsonbekwaam als een geesteszieke

Sun, 08 Mar 2020 08:23:24 GMT

Tijdens een gastles van een 'Romein in de klas' over het dagelijks leven van Romeinen werd verteld dat meisjes toen, na hun twaalfde niet meer naar school hoefden. Het gejuich van de dames duurde slechts kort. Meisjes waren op hun dertiende volwassen en werden uitgehuwelijkt aan een man met geld, een huis en een baan. Die gefortuneerde mannen waren zelden ook 13. In het gunstigste geval 20, waarschijnlijker 30, maar 40 jaar of ouder was ook niet ongebruikelijk. Goddank leven we in de moderne tijd. Vrouwenrechten zijn sterk verbeterd, toch?

Niet dus. Uithuwelijking gebeurt nog steeds in sommige culturen. Gelijke rechten kwamen heel langzaam op gang en nog steeds worden man en vrouw, ook bij gelijke competentie, niet altijd gelijk behandeld.

Emancipatie

Momenteel werk ik aan een historische roman. Voor mijn verhaal vroeg ik mij af welke problemen het zou geven wanneer je een sterk geëmancipeerde vrouw in de middeleeuwen plaatst. Wat als een vrouw als het ware niet in haar tijd past? Voordat je start met schrijven doe je onderzoek naar de wetten en gewoontes van die tijd. Ik las boeken en archiefstukken (keurboeken), browsete me suf en vroeg hulp aan mensen die daar wellicht meer verstand van hebben dan ik. Als een van de eerste commentaren kreeg ik te horen dat het 'typisch een vrouwendingetje was om alles maar als worsteling voor de vrouw te zien'. Deze denigrerende opmerking (van een man uiteraard) geeft eigenlijk aan dat de tweede feministische golf nog lang niet voltooid is.

Typisch vrouwendingetje

Wat dan wel mijn typisch vrouwendingetje is, dat ik aan mijzelf ga twijfelen. Deed ik mijn onderzoek niet goed? Viel het wel mee met de vrouwenrechten in de veertiende eeuw? Oordeel zelf. Verkrachting was strafbaar volgens het keurboek, maar de vrouw moest bij een bewering van verkrachting zes getuigen van de verkrachting aan de rechtbank presenteren. Bij een niet-ontvankelijk verklaarde bewering waren de kosten van de rechtszaak voor de vrouw. Hoewel verkrachting een serieus misdrijf was, werd aangenomen dat wanneer het een man lukte een vrouw te betasten boven de knie, zij daar zelf toestemming voor had gegeven. Wanneer uit een verkrachting een zwangerschap volgde, was het duidelijk. Conceptie kon immers alleen plaatsvinden wanneer de vrouw van de daad had genoten en dat duidde op instemming. #metoo was naar mijn idee niet aan de orde in de veertiende eeuw of reageer ik nou typisch vrouwelijk?

Handelingsonbekwaam

In de eindexamenklassen hebben we het over vrouwenrechten. Het zegt de tienerdames van nu niet veel. Tot ik ze vertel dat hun oma door het huwelijkscontract onder het wettelijk gezag van opa kwam te staan. Tot 1957 moest je als vrouw voor de liefde je baan opgeven en werd je door het huwelijk even handelingsonbekwaam als onmondigen en geesteszieken. Over je eigen geld of bezittingen, over de kinderen of je eigen lichaam mocht je niet meer beslissen. Verdiende je toch loon met een baan -alleen als manlief had ingestemd dat je werkte- moest het loon aan het gezinshoofd worden afgestaan. Dat zwengelt de discussie meestal wel aan in de klas. Meisjes kijken naar hun mannelijke klasgenoten alsof hen ter plekke iets wordt afgenomen. Jongens trekken hun schouders op en vinden het prima zo. De onverschilligheid maakt meiden woest, maakt ze mondig en dat is goed. Ze hebben het nodig. Tot de tijd dat mannen en vrouwen volledig gelijkwaardig zijn, moeten ze harder werken om hetzelfde te bereiken.

Coronavirus vs. Pest

Thu, 27 Feb 2020 21:44:06 GMT

Geschiedenis herhaalt zich, wordt wel eens gezegd. Hoewel dit wetenschappelijk onjuist is, zijn de overeenkomsten tussen de Pest uit de veertiende eeuw en het hedendaagse coronavirus snel gevonden.

Je kunt er niet omheen. Kranten, talkshows en social media, het Coronavirus is overal. Was het een maand geleden nog een ver-van-ons-bed item, inmiddels is de vraag niet meer óf maar wanneer het virus Nederland bereikt. Een epidemisch of mogelijk pandemisch virus dat vanuit Azië naar Europa overslaat. Hebben we dat niet eerder gezien? Jazeker! Bij vlagen teistert de Pest Europa van de veertiende tot de negentiende eeuw, veroorzaakt door de bacterie Yersinia pestis, waaraan de ziekte zijn naam ontleend.

Pest of iets anders?

Pestis betekent plaag in het Latijn en werd gebruikt voor ongeluk, verderf, hongersnood en lijden. Middeleeuwse bronnen die slachtoffers van pestis beschrijven, kunnen dus ook over pokken, cholera of vlektyfus gaan. In de pandemie van 1347 tot 1351 wordt een kwart tot een derde van de Europese bevolking uitgeroeid door de Pest, wat destijds neerkwam op enkele tientallen miljoenen. Of het allemaal over de Zwarte dood (longpest of builenpest) gaat is wat onzeker. Net als de complottheorieën ons nu om de oren vliegen (Trump heeft het virus naar China gestuurd) konden ze in de middeleeuwen ook overdrijven. Volgens middeleeuwse kronieken is in Avignon meer dan 100% van de bevolking bezweken!

Van Centraal-Azië naar Italië

Overeenkomsten tussen het coronavirus en de Pest zijn frappant. De Zwarte dood van de veertiende eeuw is ontstaan in Kirgizië (Centraal-Azië) en volgde grofweg de handelsroutes. Zoals zakelijk en toeristisch verkeer het coronavirus verplaatste. In 1347 drijft een Genuees handelsschip de haven van Sicilië binnen. Ik zeg drijft in plaats van roeit wat gebruikelijk was, maar de roeiers zijn net als alle opvarenden dood of stervende. Hoewel de omstandigheden gelukkig minder hopeloos zijn, doen de ronddobberende cruiseschepen van nu mij hieraan denken. De enige levende opvarenden die de handelsschepen in Sicilië in 1347 verlieten, waren de ratten die ervoor zorgden dat Italië als eerste Europees land werd getroffen door de Pest.

Maatregelen

Daar houdt de vergelijking hopelijk op, want waar de meesten van ons het hoofd koel houden en hoogstens wat beter opletten en onze handen vaker wassen, op de hamsteraars, complot- en doemdenkers na, slaat de middeleeuwse bevolking de plank finaal mis.

Ziektes waren, volgens theorieën uit de Romeinse tijd, de oorzaak van een onbalans in de vier lichaamssappen: bloed, slijm, gele of zwarte gal (humorenleer). Een teveel aan een van deze sappen werd opgelost door aderlaten. Via een snee in de arm werd bloed afgetapt, waardoor de onbalans zou worden opgeheven. Dit had slechts een infectie of een extra verzwakking van de patiënt tot gevolg, maar leidde niet tot genezing.

Volgens de strenggelovige christelijke bevolking moest de Pest wel een straf van God zijn voor de zonden van de mens en met de juiste boetedoening -zelfgeseling met leren zwepen of kettingen- kon Gods barmhartigheid worden afgesmeekt. Waarschijnlijk hebben de rondtrekkende groepen flagellanten de Pest alleen maar sneller verspreid.

Minder pijnlijk is de theorie dat de Pest uit het zuiden komt (Italië) en door de ramen op het zuiden dicht te houden kan je de Pest laten overwaaien.

Joden

Wie het echt niet meer weet, gaat op zoek naar een zondebok en de Joden zijn al eeuwenlang een doelwit. Zij zouden de veroorzakers van de Pest zijn door waterputten te vergiftigen en werden massaal verdreven, gemarteld of vermoord. Een joodse arts in Straatsburg gaf bevel om de joodse wijk volgens de exacte beschrijving in Leviticus, het derde boek van de Hebreeuwse bijbel, te reinigen, onder andere door afval te verbranden. Gevolg was dat ratten naar omliggende wijken uitweken en slechts 5% van de joodse bevolking in Straatsburg werd besmet in vergelijking met de 20 tot 100% in andere steden. In plaats van de hygiëne aan te grijpen als efficiënte maatregel tegen het virus, werd de arts aangeklaagd en op de pijnbank gelegd. Na zijn gedwongen, valse bekentenis werd de volledige bevolking van de joodse wijk vermoord.

Nou ben ik een nuchtere Hollandse kaaskop en zal je mij niet snel aan het hamsteren krijgen, maar ik heb toch desinfecterende gel gekocht om te gebruiken op school. Want als er iets legendarisch slecht wordt schoongemaakt, zijn het wel scholen. Van de toetsenborden, smartboards of leuningen op school gaat menig virologenhart sneller kloppen denk ik.

Illustratie: pestmasker, waarschijnlijk gedragen door pestmeesters in Venetië

Liefde is... zelden een Disney happy end

Fri, 14 Feb 2020 13:24:20 GMT

D e schrijver in mij zou willen dat er een liefdeskoppel uit mijn pen rolde als Tristan en Isolde, Helen en Paris van Troje of Romeo en Julia die eeuwen later nog inspiratiebronnen zijn voor boeken, toneelstukken en films. Want geef toe, Jack en Rose op de Titanic is niets anders dan Romeo en Julia op een zinkend schip met dito dramatische afloop. Maar de historicus in mij zoekt naar feiten, geen fictie.

Napoleon en Joséphine

De grootste liefdesgeschiedenissen hebben niet het Disney happy end dat wij graag zien. Kijk naar de kleine grote man Napoleon. Blind van verliefdheid trouwt hij de weduwe met kinderen Joséphine de Beauharnais. Amper een paar maanden na het huwelijk vertrekt hij op campagne naar Italië en een jaar later naar Egypte. Onduidelijk is of Joséphine uit liefde is getrouwd of uit pragmatische overwegingen. Ze schijnt niet te hebben geweten wat ze met de kleine Corsicaan aan moest. Loyaal was zij zeker niet met o.a. een affaire met Hippolyte Charles. Doordat het huwelijk kinderloos blijft en Napoleon een zoon wil die hem als keizer kan opvolgen, wordt het huwelijk ontbonden. Wanneer hij later sterft op St. Helena, inmiddels getrouwd met Marie Louise van Oostenrijk en een zoon rijker, is het toch de naam van Joséphine die hij op zijn sterfbed in zijn laatste zin uitspreekt.

Bonnie en Clyde

Het bewijs dat wij vrouwen altijd op foute mannen vallen, bewijst Bonnie Parker die op de ultimate bad guy Clyde Barrow viel in de jaren dertig in de Verenigde Staten. Dat Clyde een crimineel was deerde haar niet en ze volgde hem bij een reeks bankovervallen van staat naar staat en leefde de Amerikaanse droom van vrijheid, avontuur en rijkdom. Minimaal 13 politieagenten en burgers staan als slachtoffers officieel op hun naam. Omdat ze vooral banken beroofden en de kleine middenstanders met rust lieten, kregen ze een Robin Hood-achtige status. Hun leven eindigde in een dodelijke politie hinderlaag in 1934 waarbij hun auto werd doorzeefd met kogels. Bonnie wilde naast haar grote liefde Clyde worden begraven maar haar familie stak er een stokje voor.

Wereldwonder

Waar Bonnie en Clyde dood en verderf nalieten, liet Shah Jahan een architectonisch wereldwonder na ter ere van zijn grote liefde Mumtaz Mahal. De vijfde heerser van het Mogolrijk liet het witte mausoleum de Taj Mahal bouwen als grafmonument voor zijn vrouw die stierf in het kraambed bij de geboorte van hun veertiende kind. Zijn resten werden na zijn dood naast zijn vrouw geplaatst. Naar verluidt zou er recht tegenover de Taj Mahal een geheel zwarte kopie worden gebouwd in het originele plan. Dit is er nooit gekomen.

Indianenverhalen

Nu Disney toch ter sprake kwam... In de animatiefilm Pocahontas zouden Pocahontas en John Smith andere werelden en culturen samenbrengen door hun oneindige liefde. Nadat je de Disney plamuurlagen eraf pulkt, blijkt daar een kern van waarheid in te zitten. Matoake, oftewel Pocahantas, is de dochter van een stamhoofd van Powhatan-indianen in Tidewater Virginia, maar heeft nooit een relatie met John Smith gehad. Zijn relaas dat zij heeft voorkomen dat hij werd vermoord door haar vader, wordt door historici in twijfel getrokken. Zij trouwt wel met een John, namelijk John Rolfe, tabaksplanter in Virginia en neemt de christelijke naam Rebecca aan na haar doop. In 1616 ontmoet zij koning James I in Engeland als voorbeeld van de exotische culturen die in de Nieuwe wereld te vinden zijn. Voordat zij kunnen terugkeren naar hun geliefde Virginia overlijdt Rebecca aan tbc of een longontsteking en wordt begraven in Kent.

Wat ik zeg, niet elke grote liefde heeft een Disney happy end.

Life is like a box of chocolates

Sun, 02 Feb 2020 13:39:55 GMT

Inspiratie. Je hebt het overal voor nodig. Een geniaal idee of plan voor je scriptie, verslag, boek, kunstwerk, opdracht of oplossing voor een probleem. Het heeft de onhebbelijke neiging om er te zijn wanneer je het niet nodig hebt -en je niets bij je hebt om het op te schrijven- en totaal afwezig te zijn wanneer je er naar snakt.

Notities

Les 1 voor elke creatieveling die afhankelijk is van inspiratie, is overal notitieboekjes neerleggen. In je tas als je weggaat, bij het bed, in de badkamer en de keuken. Ik ken schrijvers die op de wc schrijfgerei hebben liggen! Dankzij de 1119 pagina's notities in het Italiaans en in spiegelschrift van Leonardo da Vinci die hij na zijn dood in 1519 achterliet, kennen we nu het vliegtuig, de helikopter, de fiets, de mitrailleur, de parachute, het duikpak en de tank die geheel of deels op zijn uitvindingen zijn gebaseerd.

Kan het zonder?

Ik heb de neiging -en velen met mij- om te wachten op inspiratie. Het is ook de beste smoes om iets uit te stellen. Schrijfcoaches raden aan om gewoon te gaan zitten en te schrijven, inspiratie komt vanzelf! Uh? Is niet mijn ervaring. Je kán schrijven zonder inspiratie, maar je ploegt je door ieder woord en elke zin, het gaat tergend langzaam en je mist de flow. Het is als werkvoetbal, de bal gaat er uiteindelijk in de 85e minuut wel in voor een schamele 1-0 maar de 84 minuten ervoor zagen er niet uit.

Appel

Waar haal je die ongrijpbare inspiratie dan vandaan? Studies tonen aan dat het creatieve brein in werking wordt gezet wanneer we plezier maken en ontspannen. Kijk naar de hoeveelheid tafeltennis- en voetbaltafels in de moderne bedrijven om de creative juices te stimuleren. Maar soms komt het gewoon uit de lucht vallen. Volgens Newton zelf bedacht hij de gravitatiewet (natuurwet over zwaartekracht voor de alfa's onder ons) toen er een appel uit de boom op zijn hoofd viel.

Genie

Dat niet elk genie het zo makkelijk af gaat als Newton blijkt uit de trucs die worden uitgehaald om inspiratie op te doen. Stravinsky ging regelmatig op zijn hoofd staan. Het hoofd zou uitrusten en het brein werd leeg gemaakt. Salvador Dali deed dagelijks een siësta met een ijzeren sleutel in zijn hand die hij boven een porseleinen bord hield. Zodra hij insliep viel het ijzer op het bord en werd hij wakker. Hij geloofde dat genialiteit lag in het schemergebied tussen slaap en bewustzijn. Honoré de Balzac liep over van inspiratie. HIj zei: 'Ideeën schieten in beweging als bataljons van een groot leger op weg naar het strijdveld en de strijd woedt hevig.' Waarschijnlijk was hij high van de cafeïne, want hij dronk 50 koppen koffie per dag. Steve Jobs ten slotte verlichtte zijn stress door bij Apple regelmatig naar het toilet te lopen om zijn blote voeten in het toiletwater te weken.

Forrest Gump

Dat inspiratie uit alle hoeken kan komen is duidelijk. Deze blog kwam op toen ik gisteren tv keek en bedacht dat er weer een nieuwe blog moest komen, maar geen idee had waarover het kon gaan. Op de tv kwam de prachtige zin voorbij uit de film Forrest Gump. Life is like a box of chocolates, you never know what you're gonna get. Ik dacht slechts, daar moet ik toch iets mee kunnen doen.

Voor iedereen die deze zondag nog aan het werk moet...grijp een kop koffie of drie, doe een kopstand tegen de muur en ga richting de wc voor een dip met de voetjes. Succes!

Afbeelding: The persistence of memory, Salvador Dali.

Bron: https://www.businessbacker.com/blog/unusual-inspiration-how-9-creative-minds-got-their-ideas/

De rode pen is mijn leven

Sun, 26 Jan 2020 12:59:55 GMT

Gisteren bezocht ik het inspirerende Boek10 SchrijfEvent, want naast het doceren van geschiedenis, schrijf ik graag. Ik vroeg Antoinette Kalkman haar debuut 'Bonuszoon' te signeren, maar een pen was in de haast niet te vinden. Uit mijn tas diepte ik de pen op die voor het nakijken altijd dichtbij is, de rode pen. Of ik rood niet erg vond, vroeg Antoinette. 'Nee hoor,' zei ik. 'Ik ben docent, de rode pen is mijn leven.'

Uitschieter

Dat is een uitspraak met veel laagjes besef ik de ochtend erna. Het is waar, de rode pen gaat het snelst leeg hier in huis, want zeker nu, net na de toetsweek, streep ik me suf. Bij de eerste klassen die ik nakijk zijn het keurige, weldoordachte lijntjes. Bij latere klassen worden het gehaaste, ik-moet-nog-zo-veel-in-weinig-tijd krassen. Ten slotte is er altijd een enkele uitschieter die bijna dwars door het papier gaat, bijvoorbeeld wanneer een leerling beweert dat Groot-Brittannië tijdens de Tweede wereldoorlog aan de kant van Duitsland meevocht (ja, het stond er echt, 3 havo, zucht).
Voor mij zijn het slechts halen en punten, de leerling die het blad terugkrijgt, kan de lijnen ervaren als falen met teleurstelling en een deuk in het zelfvertrouwen als gevolgen.

MIT

Denk je dat ik overdrijf? In 2010 bezocht ik tijdens een studiereis in de Verenigde Staten MIT en Harvard, respectievelijk nummer 1 en 3 op de lijst beste universiteiten ter wereld 2020. De meest briljante koppen komen bij MIT bijeen voor onderwijs, maar het eerste trimester krijgen zij geen cijfers. Volgens de directeur "kunnen zij dat niet aan". Cijfers zouden een te grote afwijzing zijn in een keer, daar moeten ze langzaam aan wennen.

Niet alleen cijfers tellen

Er zit wat in om langzaam aan het cijfersysteem te wennen. Zo kent onze school 'de zachte landing' voor brugklassers. Eerst een proeftoets die 0x mee telt, daarna alles in de eerste periode weging 1 en pas vanaf de tweede periode toetsen die zwaarder meewegen. Naast cijfers en gemiddelden wegen aan het eind van het jaar gelukkig ook andere factoren mee. Motivatie, houding in de klas, huiswerkattitude, Cito-Vas. We zijn een school van kansen geven en nemen alles mee in de overweging om de beste plek voor een leerling te vinden.

Andere uiterste

Hoewel kansen bieden een veel gehoorde kreet in het nieuws is, wordt het tegenovergestelde net zo vaak gehoord. Curling-ouders (mijzelf incluis) hebben onder het motto meedoen-is-belangrijker-dan-winnen en jij-kan-alles-wat-jij-wil, een generatie opgevoed die alles nú wil en er weinig tot niets voor over heeft. Twintigers en dertigers die niet om kunnen gaan met tegenslag en teleurstelling en massaal onder de druk bezwijken, omdat in het echte leven de 'zachte landing' niet blijkt te bestaan. Helpen we deze toekomstige dertigers dan met minder rode strepen of dragen we bij aan het probleem?

Persoonlijk hebben mijn leerlingen iets minder stress dan die van mijn collega's. Ik ben namelijk hartstikke kleurenblind, dus kan zomaar een zwarte, blauwe of groene pen te pakken hebben bij het nakijken. Wat het dichtst bij ligt! Help ik die kids toch nog een beetje.

Middernachtelijke activiteiten

Sun, 19 Jan 2020 09:34:14 GMT

Ik slaap zo slecht. Niet elke nacht. De meeste nachten raakt mijn hoofd mijn kussen en ben ik weg gelukkig. Maar 1 nacht in de week wil de slaap niet vatten, zondagnacht. Juist wanneer ik fris-en-fruitig aan een nieuwe werkweek moet beginnen de volgende dag, haal ik mijn acht uurtjes slaap bij lange na niet. Uit historisch onderzoek blijkt dat acht uur slaap helemaal niet natuurlijk is. Dat deden onze voorouders heel anders.

Wanneer ik gapend maandag vertel hoe slecht ik heb geslapen die nacht, knikken veel collega's begrijpend. Ik ben niet de enige. Zondagnacht houden de to-do-lijstjes, de komende afspraken, de lastige groepen of moeilijke lessen van de naderende week je wakker, die het hele weekend nog zo heerlijk, zonder probleem, aan de kant waren geschoven. Ik heb dit alleen op zondag, maar veel mensen hebben dit nachtelijks of worden vaak middenin de nacht wakker en kunnen de slaap niet meer vatten.

Korter

Laat ik eerst een mythe uit de wereld helpen. In de middeleeuwen waren mensen niet een halve meter korter. Jazeker, gemiddeld worden we ieder jaar langer, dus zijn we nu langer dan de burgers uit de veertiende eeuw, maar als we afbeeldingen van bedden bekijken uit die tijd lijkt het alsof niemand boven de 1.50m uit kwam. Een misverstand. Onze voorouders sliepen half zittend. In de middeleeuwen geloofden mensen dat er te veel bloed naar je hoofd zou stromen wanneer je zou liggen en je daardoor niet meer wakker zou worden. Bovendien kwam je liggend te dicht bij de 'doodzone'. Op stoelhoogte zweefden allerlei boze geesten die de ziel uit je konden zuigen waardoor je overleed.

Ochtendslaap

Onze voorouders gingen kort na zonsondergang naar bed. Naar buiten ging men nauwelijks. De nacht was voor dronkaards en criminelen. Binnenshuis was er kaarslicht en dat bereid het lichaam juist voor op de slaap. Om negen uur begon men aan de eerste slaap, maar in tegenstelling tot nu stond men na een uur of vier weer op en bleef dan 1 of twee uur wakker om daarna te beginnen aan de tweede slaap of ochtendslaap. Na de tweede slaap stond men vlak na zonsopgang weer op. Wat deden die mensen in de tussenliggende uurtjes? In ieder geval maakte men gebruik van het toilet -lees: de pispot naast het bed-. Er werd gebeden, een bezoekje aan de buren gebracht of je ging het bed helemaal niet uit en kletste lekker bij of besprak samen de dromen uit de eerste slaap. Ook werden huishoudelijke taken verricht. Ben je geen poetser, dan kunnen die nachtelijke uurtjes ook gezelliger worden gebruikt voor seksuele activiteiten. Omdat de arbeiders vaak te moe waren om voor de eerste slaap de liefde te bedrijven, werd door een zeventiende-eeuwse dominee aangeraden om de tussenuren te gebruiken, omdat je uitgerust meer genot aan de daad zou beleven.

Elektrisch licht

Deze gewoontes bleven tot in de negentiende eeuw bestaan en verdwenen pas met de intrede van elektrisch licht. De arbeiders die 12 tot 14 uur per dag werkten, waren te moe om 's nachts op te staan en vanaf dat moment werd het ook afgeraden om 's nachts nog te ontwaken. Het hormoon prolactine zorgde voor het slaapritme van onze voorouders, twee keer vier uur met een tussenuur. Het kunstmatige licht waaraan wij tegenwoordig bijna 24/7 worden blootgesteld, zet die hormoonhuishouding op zijn kop en zorgt dat wij aaneengesloten gaan slapen. Het elektrisch licht is als een drug die ons bioritme verstoort. Slaapproblemen worden nu gezien als een stoornis omdat we denken acht uur achtereen te moeten slapen. Wanneer die acht uur om welke reden dan ook worden onderbroken, willen we direct weer in slaap vallen en raken. Wanneer dat niet lukt, is er paniek. Vermoed wordt dat mensen die veel wakker worden in de nacht juist minder gevoelig zijn voor elektrisch licht en dat de slaapgewoonten van onze voorouders daardoor in stand worden gehouden.

Bioritme

Experimenten waarbij mensen na zonsondergang niet meer worden blootgesteld aan elektrisch licht tonen aan dat zij binnen twee weken het slaappatroon van hun voorouders oppakken. Geen paniek dus als je middenin de nacht wakker wordt, het is je bimodale slaappatroon. Kijk eens om je heen of er nog een huishoudelijk klusje te doen is, bid, check of de buren toevallig wakker zijn of je kan altijd kijken of er nog gezelligere activiteiten te doen zijn. De tweede slaap zal vast snel intreden.

Welterusten.

Deze blog werd voor tv programma De Vooravond van BNN VARA omgetoverd tot een vlog.

Klik hier om het filmpje te bekijken.

Komt er een derde wereldoorlog juf?

Fri, 10 Jan 2020 17:36:44 GMT

Mijn leerlingen -ik ben docent geschiedenis- hebben nog steeds het naïeve idee dat ik overal verstand van heb. Nu deze week de gemoederen tussen Iran en de Verenigde Staten hoog oplopen, maken zij zich druk en kreeg ik bij iedere les de vraag: 'Wat denkt u, komt er een derde wereldoorlog juf?'

Ik heb me werkelijk nog geen seconde zorgen gemaakt dat dit op een derde wereldoorlog zou kunnen uitlopen. Ik schaar Trump en Khamenie onder de noemer veel geschreeuw weinig wol en zet mijn geld op de weldenkende leden van de internationale organisaties als de EU, NAVO en de Verenigde Naties die ten slotte in het leven zijn geroepen om de blunders uit de twintigste eeuw voortaan te voorkomen. De mens zou toch een zielige soort zijn als we niet van onze fouten konden leren.

Polen

Maar de zorgen van mijn leerlingen zetten mij wel aan het denken. Zouden mensen in Polen op de avond van 31 augustus 1939 ook overtuigend hebben beweerd dat er geen tweede wereldoorlog zou uitbreken, amper twintig jaar na de vorige oorlog? Zo dom zouden de generaals toch niet zijn? Britse premier Chamberlain had zelf een jaar ervoor nog, na de conferentie van München, met een vredesverdrag gezwaaid dat hij dacht te hebben gesloten met Hitler. Ik heb me vaak afgevraagd of hij dat papier later heeft opgevreten toen bleek dat hij zo in de maling was genomen.

Kroonprins

En wie kon voorspellen dat de moord op 1 persoon, de kroonprins van Oostenrijk-Hongarije zou leiden tot 8.5 miljoen doden. 65 miljoen militairen uit 32 landen voorzagen een korte 'frischer, fröhlicher Krieg'. Liep dat even anders. Slechts 10% van de militairen van Oostenrijk-Hongarije kwam ongeschonden uit de oorlog.

Cubacrisis

Denk je nu aan de rand van een derde wereldoorlog te staan, in 1962 waren we er schijnbaar nog veel dichterbij. Tijdens de Cubacrisis in oktober lagen de Russische en Amerikaanse schepen al recht tegenover elkaar met schietgrage generaals aan de knoppen die tijdens hun carrière nog nooit oorlog hadden meegemaakt. In tegenstelling tot vandaag de dag was gebrek aan informatie en communicatie daar het probleem. Er was een dubbelspion voor nodig om beide partijen met elkaar in contact te brengen om uiteindelijk de crisis te bezweren. Pas daarna werd een directe telefoonlijn aangelegd tussen het Witte huis en het Kremlin. Toch wel handig.

Kierkegaard

Het lastige aan geschiedenis is dat we de situatie pas achteraf bestuderen. Dan kijken we terug en worden verbanden duidelijk, zien we oorzaken, aanleiding en gevolgen. Zoals Kierkegaard zegt: 'Het leven kan alleen achterwaarts begrepen worden, maar het moet voorwaarts worden geleefd.' Misschien ben ik op dit punt nog naïever dan mijn leerlingen, maar ik blijf geloven in de evolutie van de mens, dat geschiedenis niet zomaar een wetenschap is en dat we in staat zijn van het verleden te leren en onze fouten niet continue herhalen.

Goede voornemens

Wed, 08 Jan 2020 20:30:35 GMT

De traditie van goede voornemens met nieuwjaar komt uit Babylonië ongeveer 4000 jaar geleden. In die tijd ging het echter over het teruggeven van geleende gereedschappen. Nou heb ik tegenwoordig zelden de Bosch decoupeerzaag van de buren langer dan een dag in de gangkast liggen, dus waarom ieder jaar weer die goede voornemens.

De traditie gaat in de Romeinse tijd verder. In Rome beloofden mensen vaak om anderen goed te behandelen (Behalve dan mensen in arena's die tijdens pauzes bij gladiatorenspelen voor de leeuwen werden gegooid ter vermaak van het wildenthousiaste publiek). Met de opkomst van het christendom ten slotte, werden goede voornemens vervangen door gebeden en vasten.

Betekenis

Tegenwoordig gaan goede voornemens vooral over persoonlijke verbeteringen. Zo ook bij mij. Roken doe ik niet, drinken niet veel, dus mijn voornemen ziet er misschien net even anders uit dan de gebruikelijke. Ik heb me voorgenomen -en dat is mijn doel ieder jaar- om voor iemand van betekenis te zijn in zijn of haar leven. Ik heb het even niet over mijn privéleven, maar over mijn beroepsrol als docent geschiedenis. Iedereen komt in zijn of haar leven mensen tegen die het verschil maken en van wezenlijk belang zijn. Ze zetten aan tot keuzes, zorgen voor die extra motivatie, dat beetje zelfvertrouwen of de troost, precies wanneer het nodig is. Die persoon zijn voor een van mijn leerlingen op het juiste moment, is voor mij als docent, het summum.

Dat kan jij best

Mijn baas bij mijn eerste, echte baan was die persoon voor mij. Iedere keer gooide hij een nieuwe uitdaging op mijn bord en verkondigde met een argeloosheid alsof hij er geen milliseconde aan twijfelde: 'Dat kan jij best.' Het gaf me een ongekend zelfvertrouwen en ik pakte de handschoen altijd op, terwijl ik van nature geen zelfverzekerd of avontuurlijk persoon ben. Het maakte me beter en stuwde me verder. Dus geef ik schouderklopjes, ook aan dat ettertje dat het bloed onder je nagels vandaan haalt soms, zeg ik dat ik trots ben op mijn leerlingen, al ligt de lat niet altijd hoog en ga ik het gesprek aan en wijk ik van mijn les af wanneer ik denk dat daar meer behoefte aan is dan aan de kenmerken van het Stalinisme.

Niet heilig

Niet dat ik heilig ben hoor. Ik smijt de toetsblaadjes regelmatig door de kamer wanneer een leerling beweert dat de Tweede wereldoorlog ten einde kwam doordat Japan een atoombom op de Verenigde Staten gooide of dat de synode van Dordrecht in 1618 zo bijzonder was omdat Jezus himself de vergadering bijwoonde. Dan denk ik, wat sta ik toch te doen voor die klas en pak vervolgens een glas wijn. Maar toch blijf ik hopen dat er ooit op een reünie, ruim na mijn pensioen, een oud-leerling naar mij toe komt die zegt: 'Mevrouw, u heeft voor mij het verschil gemaakt. Mede door u heb ik dit of dat bereikt.' Dan pas zal ik met overtuiging zeggen dat ik een goede docent ben geweest.

Afbeelding: Babylonisch Spijkerschrift

Van Duyveltje en Klakkebof naar Cobra 6

Sat, 04 Jan 2020 09:01:59 GMT

De rook van het vuurwerk van Oud en Nieuw is nog nauwelijks opgetrokken, de exacte schade van de jaarwisseling nog niet bekend en de roep om een vuurwerkverbod wordt steeds luider. Hoe zijn we afgedwaald van het luidruchtig boze geesten verjagen naar hulpverleners molesteren?

Het vuurwerk kwam in de dertiende eeuw naar Europa in de vorm van het pas uitgevonden buskruit en werd hier vooral als wapen gebruikt in oorlogen. Al vanaf de eerste eeuw werd het in Azië gebruikt om religieuze feesten en rituelen op te leuken, zo ook bij de jaarwisseling.

Ontstaan van vuurwerk

Wetenschappers zijn het, zoals vaak, niet met elkaar eens of het vuurwerk in China of in Bangladesh is ontstaan. De meerderheid denkt het laatste en wel omdat de Bengalen salpeter, het hoofdingrediënt van vuurwerk, gebruikten als zout. Volgens een theorie zou bij het koken wat salpeter in het vuur zijn gemorst en zou op deze wijze de werking ervan zijn ontdekt.

Vuurwerkshows

De kanonniers die het buskruit -salpeter, zwavel en houtskool- in Europa op het slagveld moesten bedwingen, waren in het begin niet erg succesvol. Regelmatig ontplofte het buskruit met kanonnier en al. Steeds meer werd het beheersen van de explosies gezien als een bewijs van kunde en macht en dat maakte indruk. Misschien was het tonen van hun vakmanschap de reden waarom kanonniers vuurwerkshows gingen organiseren of was het stoerdoenerij. Het publiek werd vermaakt door aan het buskruit stoffen toe te voegen die sensationele kleuren en vormen creëerden. De vuurwerkshows werden hét spektakel aan het Franse hof in Versailles, bij de kroning van James II in Londen en bij de viering van de Vrede van Utrecht op de Hofvijver in Den Haag in 1713.

Oud en Nieuw

In Nederland wordt sinds de Germaanse Joel- en midwinterfeesten, waarvan ook de traditie van kerstbomen met lichtjes afgeleid is, de overgang van oud naar nieuw gevierd door veel lawaai te maken om boze geesten te verjagen. Zingend trok men door de straten, maakte herrie met potten en pannen, ontstak vreugdevuren en schoot soms met carbid en vuurwapens. Ook toen al probeerden stadsbesturen al dat leut te beteugelen. In de zestiende eeuw verbood Amsterdam, met weinig resultaat, het 'nieuwjaarszingen'. Dordrecht verbood de vreugdevuren in de achttiende eeuw om de grotendeels houten stad niet in vlammen te zien opgaan. Hoe actueel! En Gouda waarschuwde in 1732 de inwoners voor het gevaar van 'duyveltjes, klakkebossen en voetsoekers op de publyque straten'.

Van Duiveltjes hebben we nog steeds last. Mensen die een eeuwenoude traditie misbruiken om net als de kanonniers vroeger, hun macht te laten zien bij het -proberen te- beheersen van de explosies in een denkbeeldige oorlog.

Bronnen:

https://historiek.net/geschiedenis-van-vuurwerk/9933/

https://historiek.net/waerschouwinge-duyveltjes-en-voetsoekers-op-publyqye-straten/39519/